کبد بزرگترین غده بدن است و بعد از پوست بزرگترین عضو بدن است که در زیر پرده دیافراگم قرار گرفته است .کبد در بسیاری از اعمال متابولیکی بدن از جمله پروتئین سازی و سم زدایی شرکت دارد.
  • 1395/8/22 11/12/2016 5:37:15 PM 11/12/2016 5:37:15 PM
  • 0
  • 312

کبد بزرگترین غده بدن است و بعد از پوست بزرگترین عضو بدن است که در زیر پرده دیافراگم قرار گرفته است .کبد در بسیاری از اعمال متابولیکی بدن از جمله پروتئین سازی و سم زدایی شرکت دارد. کبد یا liver در پشت دنده ها در قسمت فوقانی راست شکم قرار دارد . حدوداً 1500 گرم وزن دارد و به چهار لوب تقسیم می شود . لایه نازکی از بافت پیوندی هر لوب را در بر گرفته که به داخل هر لوب نیز نفوذ کرده و توده کبدی را به واحد های کوچکی به نام لوبول تقسیم می کند . 

خون وارده به کبد معمولاً از 2 منبع است تقریباً 75% خون از ورید پورت به کبد وارد می شود که از دستگاه گوارش تخلیه می شود و غنی از مواد مغذی است . بقیه خون بوسیله شریان کبدی وارد کبد می شود و غنی از اکسیژن است. شاخه های انتهایی این 2 منبع خونرسان به شکل بستر های مویرگی به یکدیگر ملحق می شوند و سینوزئیدهای کبدی را تشکیل می دهند در نتیجه ترکیبی از خون سرخرگی و سیاهرگی سلول های کبد را مشروب می سازد. سینوزئیدها به درون وریدچه ای که مرکز هر لوبول را اشغال می کند تخلیه می شوند و ورید مرکزی نامیده می شوند. این وریدهای مرکزی به هم ملحق می شوند و ورید کبدی را تشکیل می دهند. خون ورید کبدی به ورید اجوف تحتانی که در نزدیکی دیافراگم است تخلیه می شود بنابراین 2 منبع خونرسانی به کبد و تنها یک مسیر خروجی وجود دارد. در کبد علاوه بر سلول های کبدی ( هپاتوسیستها )سلول های دیگری به نام کوپفر وجود دارد این سلول ها بیگانه خوار اند و متعلق به سیستم رتیکولواندوتلیوم می باشند . وظیفه اصلی آنها به دام انداختن مواد خاص ( مانند باکتری ها ) است که از طریق خون پورت ( ورید مرکزی کبد ) به کبد وارد شده است .


کبد از دو بخش بنام لوب بزرگ و کوچک تشکیل یافته است. قسمت اعظم کبد از سلول‌هایی موسوم به هپاتوسیت تشکیل یافته است.
کبد دارای دو منبع خونی می‌باشد:

  1. شریان کبدی، یک سوم خون کبد را تامین می‌کند و از آئورت منشاء می‌گیرد.
  2. ورید باب، دو سوم خون کبد را تامین می‌کند و خون گرفته شده از لوله گوارش را به آن می‌رساند. 

 

اعمال مهم کبد

کبد، یک عضو بسیار حیاتی و مهم می‌باشد. کبد مسئول بیش از 500 کارکرد حیاتی در بدن است. وظایف مهم کبد عبارتند از:

  • بیش از یک لیتر خون در هر دقیقه توسط کبد فیلتر می‌شود.
  • تفکیک مواد مغذی از مواد زاید، سم زدایی، تبدیل مواد شیمیایی سمی و غیر قابل دفع به مواد غیر سمی و قابل دفع (غیر فعال کردن سموم)
  • باکتری‌ها و سموم را پیش از آن که به جریان عمومی خون بدن راه یابند، از بدن دفع می‌کند.
  • در حفظ تعادل و تنظیم هورمون‌های بدن نقش دارد.
  • در ذخیره سازی و متابولیسم چربی‌ها، کربوهیدرات‌ها و پروتئین‌ها نقش دارد.
  • محل ذخیره گلوکز (قند) خون است. کبد گلوکز را تبدیل به گلیکوژن کرده و در خود ذخیره می‌کند. در صورت نیاز مجددا گلیکوژن را تبدیل به گلوکز کرده و به جریان خون وارد می‌سازد.
  • محل ذخیره چربی‌ها، ویتامین‌ها، املاح معدنی (آهن، فولات، مس) و سایر مواد مغذی.
  • سنتز آلبومین، فاکتورهای انعقاد خون، گلوگز از برخی آمینو اسیدهای خاص، گلوبین، فاکتورهای ایمنی سیستم ایمنی بدن، فسفولیپیدها و لیپوپروتئین ها را کبد برعهده دارد.
  • کـبد صفرا را ترشح می‌کند. صفرا مایعی زرد متمایل به سـبـز اسـت. وظیفه صفرا، کمک به هضم و جذب چربی‌ها و دفـع مــواد زاید است.
  • زدودن بیلی روبین از خون و دفع آمونیاک
    کبد تصفیه خانه و پالایشگاه بدن است. اگر کبد وجود نداشت، داروها برای همیشه در بدنمان باقی می‌ماندند و بی اثر نمی شدند
  • در سه ماه نخست بارداری، تولید گلبول‌های قرمز در جنین منحصرا توسط کبد صورت می‌گیرد. از هفته 24 بارداری به بعد، مغز استخوان این وظیفه را به عهده می‌گیرد.
  • تمام خون برگشتی از دستگاه گوارش که حاوی مواد غذایی است، ابتدا به کبد می‌رود.
  • کبد قادر است خودش را به طور کامل احیا و بازسازی کند. در پیوند کبد، تنها لوب بزرگ‌تر کبد فرد سالم به بدن فرد دریافت کننده پیوند زده می‌شود که پس از چند هفته، هم اهدا کننده و هم دریافت کننده کبدشان بازسازی می‌گردد.

 

بیماری‌های کبد

  1. هپاتیت: هپاتیت به التهاب کبد اطلاق می‌گردد. عامل این التهاب می‌تواند ویروس، باکتری، برخی داروها و یا ضربه مکانیکی باشد. اما از این میان هپاتیت ویروسی از همه شایع‌تر و خطرناک‌تر است. هپاتیت A وE از طریق آب و غذا انتقال می‌یابند. هپاتیت B از طریق خون، مایعات بدن، رابطه جنسی، سوزن مشترک و مادر آلوده به جنین انتقال می‌یابد. هپاتیت C نیز عمدتا از طریق خون انتقال می‌یابد.
  2.  کبد چرب: به تجمع سلول‌های چربی در کبد اطلاق می‌گردد. کبد چرب در افراد چاق و دیابتی بیشتر مشاهده می‌گردد. 
  3. سرطان کبد: در این حالت تکثیر سلول‌های کبدی سریع‌تر از حالت عادی انجام می‌گیرد. هپاتیت B و C شانس ابتلا به سرطان کبد را افزایش می‌دهند. 
  4. سیروز کبدی: آسیب پیشرفته‌ی کبد، سیروز کبدی نامیده می‌گردد. در این بیماری، کبد دیگر نمی‌تواند خودش را ترمیم و بازسازی کند، به همین خاطر کبد به تدریج از کار می‌افتد. پیوند کبد، تنها راه درمان سیروز کبدی می‌باشد. مصرف زیاد مشروبات الکلی، هپاتیت B و C، و بیماری‌های خود ایمنی از عوامل ایجاد کننده سیروز کبدی می‌باشند. 
  5. سنگ کیسه صفرا: به وجود سنگ در کیسه صفرا اطلاق می‌گردد. سنگ کیسه صفرا عمدتا از بلورهای کلسترول تشکیل یافته است، اما در این سنگ‌ها املاح صفراوی و کلسیم نیز مشاهده می‌گردد. 
  6. یرقان(زردی): به افزایش غلظت بیلی روبین خون اطلاق می‌گردد. یرقان موجب زرد شدن پوست، سفیدی چشم‌ها و غشای مخاطی دهان می‌شود.

 

علایم خوب کار نکردن کبد

  • عدم تحمل غذاهای چرب و ادویه دار
  • افزایش وزن
  • سردرد تکرار شونده
  • کبد انسان
  • سوءهاضمه
  • یبوست مزمن
  • ضایعات پوستی مثل اگزما، پسوریازیس و جوش دانه‌ها
  • طعم فلز در دهان
  • تورم و یا درد شدید شکم
  • اختلالات روده ای، سینوسی و آلرژیک
  • سیستم ایمنی ضعیف
  • پیری زودرس
  • خستگی مزمن
  • خونریزی و یا کبود شدن سریع پوست
  • ادم پاها (تجمع مایعات در پاها)
  • مدفوع آغشته به خون و یا قیر مانند و یا مدفوع کم رنگ
  • ادرار خیلی تیره
  • خارش طولانی مدت پوست
  • بی‌اشتهایی، تهوع و استفراغ و علائم شبه آنفلوانزا

 

پیشگیری از بیماری‌های کبدی

  • از مصرف مشروبات الکلی و مواد مخدر جدا خودداری کنید.
  • مصرف بی رویه استامینوفن و سایر مسکن‌های درد مانند: TYLENOL به غیر از آسپیرین، برای کبد مضر می‌باشد.
  •  حتما خود را در مقابل ویروس هپاتیت B واکسینه کنید. داروها نیز برای کبد سم محسوب می‌شوند، بنابراین از مصرف خودسرانه آن‌ها بپرهیزید. داروها را با تجویز پزشک مصرف کرده و میزان دوز مصرفی آن‌ها را خودسرانه افزایش ندهید
  • از مصرف بیش از حد ویتامین‌های محلول در چربی مانند A,D,E,K  بپرهیزید.
  • از مصرف غذاهای پرچرب بپرهیزید.
  • وزن خود را در حد متناسب حفظ کنید.
  • بهداشت فردی را رعایت کنید.
  • از مصرف داروهای غیر ضروری اجتناب ورزید. از مصرف همزمان چند دارو با هم خودداری کنید، مگر با تجویز پزشک.
  • مصرف ویتامین C و چای سبز برای سلامتی کبد مفید است.
  • مصرف غذاهای سرخ کرده، آماده (فست فود) و روغن‌های جامد را به حداقل برسانید.
  • از غذاهای پرچرب، خیلی شیرین و یا شور بپرهیزید.
  • به طور منظم ورزش کنید. 2 تا 3 روز در هفته فعالیت بدنی داشته باشید.
  • مصرف غذاهای پر فیبر را افزایش دهید مانند: سبزیجات، میوه‌ها، برنج، غلات و دانه‌های سبوس‌دار.
  • هرگز به سرنگ و سوزن‌های دور انداخته شده دست نزنید.
  • هنگام سمپاشی، استفاده از اسپری حشره‌کش و رنگ کردن حتما از ماسک استفاده کرده و از تهویه مناسب اتاق مطمئن گردید. همچنین برای جلوگیری از تماس یافتن این‌گونه مواد شیمیایی با پوست، حتما از دستکش، کلاه و ماسک استفاده کنید.
  • از آمیزش جنسی محافظت نشده و استفاده مشترک از سرنگ و سوزن خودداری کنید.
  • هپاتیت B و C درمان نشده منجر به سیروز کبدی، سرطان کبد و سرانجام پیوند کبد می‌گردند. بنابراین چنانچه جزو آن دسته از افرادی می‌باشید که در معرض این بیماری‌ها قرار دارید، حتما واکسن هپاتیت B را تزریق کنید و به طور منظم هم تست هپاتیت را انجام دهید.

آرمیتا شایسته

دانشجوی رشته پزشکی هستم. علاقه ی زیادی به ماجرا جویی و تحقیق و پژوهش در رشته ام دارم و علاوه براین حفظ سلامتی خیلی برام مهم هست بنابراین در کنار فعالیت های علمی، ورزش های زومبا و تی آر ایکس را دنبال می کنم.

نظرات 0
برای ارسال دیدگاه وارد حساب کاربری خود شوید.

ورود به حساب کاربری ایجاد حساب کاربری
آرمیتا  شایسته
کبد
زیگماوب