زندگی الکترونیک و پیامد های آن
  • سعید میلانی
  • 1396/2/18
  • 0
  • 309

مقدمه
اگر بپذیریم که روند زندگی ابناء بشر در قرن حاضر به سوی هرچه بیشتر الکترونیکی شدن است و نیز زندگی الکترونیکی (E-Life) را یک واقعیت در حال شدن بدانیم آنگاه در خواهیم یافت که هیچ وجهی از وجوه زندگی بشری از تاثیرات این پدیده به دور نخواهد ماند. 
بر اساس پیش بینی ITU جهانی، کاربران رو به رشد اینترنت در دنیا تا پایان سال 2006 میلادی از مرز 800 میلیون نفر خواهند گذشت.
کافی است به اطرافمان بنگریم که زندگی الکترونیکی چگونه همه عرصه های زندگی بشری را یکی پس از دیگری به احاطه خود در آورده و به همراه ویژگی های مثبت و مفید خود اثرات سوء و مخربی را نیز بدنبال آورده است.
اگر چه همه اقشار جوامع بشری در سطوح گوناگون از منافع و راحتی های(Facilities) زندگی الکترونیک بهره مندو یا دست کم از آن سخن به میان می آورند اما کمتر کسی به آسیب های ناشی از همه گیر و فراگیر شدن این پدیده پیچیده و غامض که ابعاد آن ناشناخته و حیرت انگیز است توجه داشته است.
در قاموس فرهنگ مدرن، وقتی سخن از زندگی الکترونیک میشود منظور کلیه حوزه هایی است که به تسخیر آن در آمده و یا به عبارت دیگر سخن از همه چیز الکترونیک (E-everything) است.
ببه تعدادی واژه هایی که با سرنام E شروع میشوند با هم نظری بیافکنیم
• E-Health
• E-Commerce
• E-Learning
• E-Government
• E-Development
• E-Markets
• E-Manufactures
• E-Machine
• E-Music
• E-Museum
• E-Tourism
• E-Mile
• E-Card
• E-Sales
• E-Newspaper
• E-TV
• E-Book
• E-School
• E-Transportation
• E-Shooing
• E-Travel
• E-Money
• E-Entertainment
• E-Sport
• E-Purse
• E-Celebrate
• E-Friend
• E-Talking
• E-Banking
• E-War
• E-Election
• & ... E – Every things
به طور قطع میتوان به لیست مورد اشاره ده ها عنوان دیگر که روز به روز بر تعداد آنها افزوده میشود اضافه کرد.
انکار دست آوردهای زندگی الکترونیک در سرعت بخشی و خدمت رسانی و افزایش دقت عمل در کارهای گوناگون امکان پذیر نیست ولی این پدیده نیز مانند همه دست آورد های بشری همواره دو کفه ترازو دارد که با بالا رفتن یکی، دیگری رو به پائین میل خواهد کرد. کفه منافع و کفه مضرات.
اگر چه ما در این مقاله بر موضوعات محوری مضرات این پدیده تاکید خواهیم کرد ولی منافع و ویژگی های مثبت زندگی الکترونیک از جمله مباحثی است که نیازی به اثبات و تنفصیل ندارد و یا کفه مثبت آن به عینه برای همگان لمس شدنی است ولی آن کفه مضرات است که از چشم بسیاری پنهان خواهد ماند.

شش خطر عمده 
1- دکوراژه الکترونیک 
اولین عارضه در دکوراژه کردن آدمی که از قضا اندام فیزیکی کاربران را مورد تهدید قرار میدهد، کار مداوم با ابزار الکترونیک است که ارمغان زندگی مدرن و عجین شده با E میباشد.
به عنوان مثال میتوان از دردهای عضلانی، درد مچ دست، خمیدگی پشت و دردهای موضعی درنزد اغلب کاربران کامپیوتر و اینترنت نام برد که هر روزه بر شمار آنها افزوده میشود.
مشکلات بینایی نیز به دلیل کار زیاد با رایانه از قبیل ‌سرخی و سوزش و آبریزش چشم که به کاهش قدرت بینایی، خستگی و سردرد منجر می شود.
چشم های انسان قادر است بر روی اشیاء دور و نزدیک متمرکز شوند که این کار باید به تناوب در طول بیداری فرد تکرار شود ولی از آنجایی که کاربران برای کار با صفحه نمایش مجبور هستند اغلب اوقات به نزدیک خیره شوند، قدرت تطابق را به مرور از دست میدهند.
کار مداوم با رایانه خطرات دیگری نیز به همراه دارد که ابعاد آن به درستی شناخته شده نیست، مانند :
• خطر انتشار امواج الکترو استاتیک
• خطر انتشارات امواج نوری و تشعشعات 
• خطر انتشار گازهای سمی ناشی از گرم شدت قطعات رایانه
• خطر انتشار گاز اوزن به هنگام استفاده از چاپگرهای لیزری
• و... 
برای مبارزه با این مشکلات علم نوینی در دنیا مطرح گردیده است که به ارگونومی (Ergonomy) یا کار پژوهی جهت استفاده بهینه از ماشین در جوامع انسان محور تاکید دارد.

2- انزوای الکترونیک 
فردگرایی (Individuality) از دیگر آسیب های زندگی الکترونیکی است که در بطن خود به تدریج ایجاد حصاری برای فرد خواهد کرد که گریز از چنبرنه آن به سادگی میسر نخواهد بود.
زندگی الکترونیک خاصیت بی نیازی را در آدمها افزایش و در عوض تعامل طبیعی در روابط اجتماعی را بشدت خواهد کاست.
تنهایی ناشی از طبیعت کار با وسایل و ابزار الکترونیک از جمله رایانه که دنیای خصوصی و یا مجازی را به ارمغان می آورد، افراد جامعه را هر چه بیشتر به کام خود کشیده و اثرات زیانبار و عمیقی را برجای خواهد نهاد که ابعاد آن به روشنی قابل تبیین نیست.
انسان موجودی است اجتماعی که بطور حتم هر آنچه که به این خصیصه لطمه وارد نماید بخشی از ابعاد شکوفایی اش را در چرخه زندگی طبیعی (life Cycle) با مشکل مواجه خواهد ساخت.
جذابیت دنیای مجازی به قدری است که پس از مدتی کاربران زندگی الکترونیک، مصاحبت با دیگران را تحمل نکرده و مانند فرد معتادی که همواره به سوی همدم و مخدر خود کشیده میشود در اولین فرصت به سراغ فردیت و ابزار الکترونیکی خود خواهد رفت.
در این حالت تنها ارتباطات مجازی از طریق امواج است که بر ارتباطات فرد فرد جامعه سایه افکنده و به تدریج طبیعت آدمیان را معیوب خواهد ساخت.
تصور و تشبیه این قبیل ارتباطات را میتوان با سبزه طبیعی بجای سبزه پلاستیکی عنوان کرد که با اینکه سبزه پلاستیکی سبز تر و براق تر و ماندگار تر است ولی اثری از طراوت که ویژگی بارز سبزه است در آن یافت نمی شود.
برای نمونه به رابطه والدین و فرزندان که جزء اولین قربانیان زندگی الکترونیک است میتوان اشاره کرد.
در شرایطی که زندگی مجازی به ارمغان می آورد مهارتهای زندگی (Life Skills) که بخش مهمی از آن باید توسط والدین به فرزندان منتقل شود، فرصت بروز، تمرین و بالندگی نخواهند یافت. 
در دنیای الکترونیک کانون خانواده شدیدا آسیب دیده و اعضای آن از بسیاری منافع طبیعی که نتیجه تعامل های منطقی آن است محروم میگردند که صد البته دامنه های آن فرا تر از روابط والدین و فرزندان رفته و حتی روابط زناشویی را مورد مخاطره و هدف قرار میدهد.
فرد محوری با سنگ بنای دیجیتالی و مدرن با شدت هر چه تمامتر در حال گسترش است.

3- بمباران اطلاعات الکترونیک 
با آمدن اینترنت که به تعبیری همه چیز را به شکل الکترونیک(E-every things) در اختیار کاربرانش قرار میدهد و چندین رسانه را به صورت مجتمع در خود گرد آورده است، به شکلی بسیار آرام و خزنده کاربران را دچار خستگی و یا به عبارت بهتر گرفتار سرسام الکترونیک خواهد کرد.
میلیون ها سایت و میلیاردها وب لاگ و تریلیون ها صفحات اینترنتی و موضوعات گوناگون به یک باره در کمین کاربر نشسته و با اشاره ای ده ها صفحه حاوی انواع اطلاعات راست و دروغ به سمت استفاده کننده هجوم می آورند.
قدرت پردازش و تجزیه و تحلیل آدمی به هر میزانی که باشد از چنبره این پدیده رهایی نداشته و در آن واحد صدها و هزاران اشاره (hint) او را به سوی خود فرا میخواند.
بدین شکل انسان ها تبدیل به موجوداتی خواهند شد که از یک سو با گستره و انبوهی از اطلاعات مواجه و از سویی دیگر اجازه و امکان تفکر و تعمق و بالطبع پردازش را نخواهند یافت که عارضه طبیعی آن دل نگرانی (stress) و خستگی الکترونیک است.

4- خشونت الکترونیک 
از جمله غرایز بشری که مانند سایر غرایز در سختار آدمی نهادینه است، غریزه خشونت است که در اثر ترغیب و رشد دادن آن، انسان را به هیولایی غیر قابل پیش بینی و خارج از تصور تبدیل خواهد نمود.
گذشته از ترویج خشونت در رسانه های ماهواره ای و تلویزیونی، هم اکنون ده ها هزار سایت بر روی اینترنت به انحاء مختلف تبلیغ خشونت مینمایند(E-violence) تا از این رهگذر به اهداف مادی خود که سالیانه بالغ بر میلیارد ها دلار است دست یابند.
براساس تحقیقی که توسط یونسکو در سال ۱۹۹۸ انجام شد مشخص گردید که 88% کودکان و نوجوانان، شخصیت آرنولد شوارتزنگر را به سبب ایفای نقشش در فیلم ترمیناتور که مملو از صحنه های خشن است می شناسند. 
نکته جالب دیگری که تحقیق یونسکو بدان اشاره می کند آن است که نیمی از خشونت های به تصویر کشیده شده در بازی های رایانه ای(Computer Games) توسط نقش های مثبت این بازی ها رخ می دهد. این عمل با وجاهت بخشیدن به خشونت و به نوعی تشویق مخاطب به خشونت، زمینه های بروز نگرش ها و رفتارهای خشونت آمیز در کودکان و نوجوانان را فراهم می سازد.
بسیار بدیهی است که صحنه های خشن در فیلم های تلویزیونی، سینمایی و بازی های رایانه ای، عملکرد مغز کودکان را تحت تاثیر قرار می دهد که منجر به تغییرات رفتاری خاصی در آنها خواهد شد.

5- پورنوگرافی الکترونیک 
دستیابی به تصاویر و فیلم های غیر اخلاقی به خصوص برای کودکان و جوانان در بزرگراه اطلاعاتی یا اینترنت از مباحث بسیار جدی و نگران کننده ای است که خانواده ها و سایر اقشار فرهنگی و فرهیخته جوامع را به چالش کشیده است.
این موارد ضد فرهنگی و ضد اخلاقی الکترونیک (E-pornography) که تنها در اینترنت شامل ده ها میلیون صفحات الکترونیکی است، کانون خانواده ها ودر راس آن کودکان و جوانان را هدف خود قرار داده است. 
جالب است که تعداد کسانی که در قالب حمایت از آزادی از انتشار این قبیل موضوعات در رسانه ها و از جمله اینترنت دفاع میکنند کم نیستند. پدیده « روسپی خانه های الکترونیک » دست آورد دیگری از پورنوگرافی الکترونیکی است که روز به روز بر دامنه آن افزوده میشود.

6- اعتیاد الکترونیکی 
تحقیقات و آمار نشان میدهد که الگوهای رفتاری اعتیاد گونه در بین کاربران دائمی اینترنت وجود داشته و بی وقفه بر تعداد آنها افزوده میشود(E- addiction). 
ررسی ها شیوع آن را از 6% تا بیش از 80% گزارش کرده اند. نگران کننده ترین جنبه اعتیاد به اینترنت، آسیب دیدن کودکان و نوجوانان است که آنها را با ایجاد جذابیت گوناگون در کام خود فرو میبرند.
بدین ترتیب کودکان و نوجوانان به راحتی به سوی بازیهای چند نفره (Group Games) و حتی بخشهای مبتذل آن کشیده میشوند. 
اعتیاد به اینترنت ساعتهای بسیار زیادی از طول شب و روز این قبیل افراد را به باد نیستی داده و آنها را به ولگردی الکترونیک و گشت و گذار های بی هدف (Surface) میکشاند.
کارشناسان استفاده غیر طبیعی از اینترنت را اصطلاحا اعتیاد به اینترنت می نامند. علت اعتیاد به اینترنت در بسیاری از این افراد، دستیابی به راهی برای سرکوبی اضطرابها و تنش های زندگی است.
به گفته پژوهشگران درصد اعتیاد به اینترنت در افراد منزوی و همچنین افرادی که در ارتباطهای اجتماعی و بین فردی خود مشکل دارند بیش از سایرین دیده میشود.
برخی از علایم شناخته شده این اختلالات به شرح زیر هستند:
1- استفاده از کامپیوتر برای خوشگذرانی، شادی یا و قت گذرانی. 
2- احساس افسردگی به هنگاهی که از کامپیوتر استفاده نمی کنند.
3- صرف زمان طولانی در شبانه روز با کامپیوتر 
4- صرف هزینه زیاد برای نرم افزار و سخت افزار و فعالیتهای مرتبط با آن بدون توجیه منطقی.
5- بی توجهی نسبت به کار، مدرسه و خانواده.
خواسته و ناخواسته جوامع بشری در آینده ای نه چندان دور شاهد خانه های دیجیتالی خواهند بود.
این پدیده نه قابل حذف است و نه امکان مقابله چکشی در قالب های رایج که منجر به پاک کردن صورت مسئله میشود راه حلی است اساسی.
تنها باید شرایطی فراهم شود که فرهیختگان و متخصصین آن را بشناسند، تجزیه و تحلیل و آسیب شناسی کنند و آنگاه راهکارهای انسان محور ارائه نمایند.

نظرات0
برای ارسال دیدگاه وارد حساب کاربری خود شوید.

ورود به حساب کاربریایجاد حساب کاربری