​​​​​​​رشته رادیولوژی هر روز در حال پیشرفت است و هر از گاهی، روش‌های جدیدی ابداع می‌شود که عمل تصویربرداری پزشکی را چند قدم جلوتر می‌برد.
  • الناز خلج
  • 1396/2/20
  • 0
  • 199

نگاهی کوتاه به روش تصویربرداری DTI
رشته رادیولوژی هر روز در حال پیشرفت است و هر از گاهی، روش‌های جدیدی ابداع می‌شود که عمل تصویربرداری پزشکی را چند قدم جلوتر می‌برد.
یکی از این روش ها تصویربرداری تنسور انتشاری یا DTI است که در چند سال اخیر پزشکان از آن استفاده می کنند. از آنجا که این روش هنوز در ایران رواج نیافته است و مردم آشنایی چندانی با آن ندارند بد نیست نگاه کوتاهی به این روش تصویربرداری داشته باشیم. دکتر همایون هادی زاده خرازی، رادیولوژیست، دکتر مهرداد پازوکی، جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات و دکتر رضا وثوقی، استادیار دانشگاه علوم پزشکی نورولوژی از کانادا این روش را توضیح می دهند.

● دی تی آی؛ مفید در عملیات کلینیکی تصویربرداری مغز
روش های مربوط به تصویربرداری مغز از گذشته تاکنون پیشرفت های زیادی داشته است. انتخاب یک روش صحیح تصویربرداری برای تشخیص نوع اختلال در کارکرد مغز و قلب برای پزشکان اهمیت زیادی دارد.
یکی از روش های تشخیص سکته مغزی، سی تی اسکن است اما بهترین روش کمک کننده نیست چون زمانی حدود ۱۲ تا ۲۴ ساعت طول می کشد تا سکته دیده شود. سی تی اسکن برای آشکارسازی خونریزی درون جمجمه کافی است اما درباره حمله های بدون خونریزی ممکن است برای ۱۲ تا ۲۴ ساعت اول منفی باشد؛ بنابراین ام آرآی به دلیل داشتن خاصیت ذاتی تشخیص مولکول هیدروژن می تواند ظرف زمان کوتاهی پس از سکته محل اختلال را مشخص کند. این شیوه تصویربرداری هم کاربردهای متفاوتی دارد.
شایع ترین کاربرد DWI در تشخیص زودرس سکته های مغزی است. در این روش به فاصله چند دقیقه پزشک قادر به تشخیص نوع و زمان سکته است. علاوه بر این نقاط کوچک تر را هم نشان می دهد؛ کاری که سی تی اسکن و ام آر آی سنتی قادر به انجام آن نیست. برای تمایز آبسه از تومور و تشخیص تومور لنفوم این شیوه تصویربرداری بسیار موثر است.
روش تصویربرداری دی تی آی که بتازگی معرفی شده، ممکن است در عملیات کلینیکی تصویربرداری مغز برای گروهی از بیماران مفید باشد. به نظر می رسد دی تی آی با به تصویر کشیدن جزئیات بیشتری از ماده سفید و ساختارهای طبیعی مغز بیماری های معین ماده سفید مانند ام اس، انواعی از افسردگی، اسکیزوفرنی، آلزایمر و سکته های متعدد را امکان پذیر می کند؛ برای مثال الیاف نسج سفید مغز از یک طرف به طرف دیگر می روند و در حالت طبیعی از دو طرف به یک شکل مشهودند. تومورها و غده ها باعث خرابی بافت های ماده سفید و آشفتگی های مسیر فیبر به دلیل اختلال های به وجود آمده توسط تومور می شود که در این روش تصویربرداری بخوبی قابل مشاهده است، به شرط آن که تصویر کیفیت لازم را داشته باشد و آنچه در عکس مشاهده می شود با آنچه ضمن عمل دیده می شود، متفاوت نباشد.
با این که دی تی آی آناتومی مغز را بهتر نشان می دهد، روش اسپکت مغزی که نوعی سی تی اسکن است و ام آراسپکتروسکوپی در تشخیص افتراقی تومور، ادم ونکرز و محل دقیق ضایعه تکنیکی رایج تر و عملی تر است.
شیوه دیگر FMRI است. تصویربرداری فانکشنال که یک تصویربرداری سریع ام آرآی است که تصاویری از مغز هنگام فعالیت یا تحریک یا حین استراحت به دست می دهد. از این روش بیشتر برای کارهای تحقیقاتی استفاده می شود تا عمل های جراحی. این روش نشان دهنده عملکرد بخش خاصی از مغز در زمان فرضی است. همان طور که ملاحظه شد، تکنیک های تصویربرداری زیاد است اما مهم این است کدام شیوه در عمل های جراحی کمک کننده تر است. بحث دیگر در استفاده از این شیوه ها هزینه ای است که بر دوش بیمار است.
پس باید شیوه ای انتخاب کرد که هم کمک کننده تر باشد و هم هزینه اش برای بیمار زیاد نباشد تا بتوان روزانه از آن استفاده کرد و هم در شهرهای مختلف در دسترس باشد. از طرفی از نظر کاربرد نیز ساده باشد. به نظر می رسد شیوه تصویربرداری دی تی آی به زمان نیاز دارد تا ارزش کاربردی آن از نظر دقت و هزینه با شرایط بیماران ما سازگار شود.

● تحریک مولکول های آب با تابش امواج رادیویی
دی تی آی که گاهی دی تی ام آر آی نیز نامیده می شود روش تصویربرداری است که شامل تحریک مولکول های آب با تابش موج رادیویی در میدان مغناطیسی است که در برگشت این موج رادیویی به تصویر تبدیل می شود. به بیانی ساده تر، این روش تشخیصی ـ ابتکاری یک دگرگونی در ام آرآی برای گرفتن تصاویر ارگان های داخلی در مغز به وسیله تصاویر مغناطیسی است. دی تی آی جهت حرکت مولکول های آب در مغز را جدا کرده و به پزشکان اجازه می دهد مناطقی را که در مغز عملکرد درستی ندارند، مجزا کنند. از آنجا که دی تی آی اطلاعات بیشتری درباره جهت رشته های عصبی و دندریت (الیاف گیرنده سلول های عصبی) نشان می دهد، پزشکان می توانند با استفاده از این داده ها برای توضیح تومورهای مغزی، راهبردهای جراحی ـ برای این که کمترین آسیب را به مغز برسانند ـ پیش آگهی بعد از عمل جراحی، ضایعه های عفونی ـ التهابی، بیماری های تحلیل برنده و ناشی از ضربه و مباحث پزشکی دیگر استفاده کنند.
این روش می تواند در تشخیص موارد دیگر بویژه هنگامی که بیمار به سکته مغزی یا ام اس مشکوک است، کمک کننده باشد. این نوع تصویربرداری می تواند اطلاعات بیشتری درباره شرایط مغز نسبت به ام آر آی معمولی فراهم و اختلال ها را برجسته کند؛ زیرا این روش با توانایی دنبال کردن مولکول های آب، وضوح دید آن منطقه را برای پزشکان بیشتر می کند. برای مثال در یک بیمار سکته مغزی ممکن است به ماده خاکستری مغز چنان آسیبی نرسیده باشد که در یک ام آر آی دیده شود اما تغییر در ماده سفید مغز را می توان در دی تی آی مشاهده کرد.
آگاهی از الگوهای دی تی آی که شامل یک تومور مغزی و رشته های عصبی نزدیک آن است برای جراحان مغز و اعصاب در برنامه ریزی برداشتن تومور تا پیش آگهی بیماری و راه ورود به مغز ـ که کمترین آسیب به مغز را برساند ـ بسیار مفید و حیاتی است؛ البته به شرط آن که تصویر از نظر کیفی قابل قبول باشد. از آنجا که تصاویر رایانه ای است، امکان دارد از نظر ظاهر بسیار خوب و جذاب باشد اما باز ممکن است پزشک را دچار اشتباه کند. بنابراین بناچار باید ضریب کنترل کیفی FA در نظر گرفته شود که فعلا در این مقال نمی گنجد.

● نحوه آماده سازی بیمار
هنگامی که درخواست دی تی آی از سوی پزشک متخصص داده شود، بیمار باید به مرکزی مراجعه کند که دستگاه ام آر آی و نرم افزار ایجاد تصاویر را داشته باشد؛ البته تعداد معدودی در ایران قادر به انجام این روش تصویربرداری با کیفیت قابل قبول هستند. ابتدا از بیمار خواسته می شود اشیای فلزی همراه خود را به متصدی یا همراهانش تحویل دهد. به دلیل کاهش خطر فراموش کردن وسایلی مانند پرچ فلزی و دکمه یا هر چیز فلزی دیگر، از بیمار خواسته می شود لباس بیمارستان بپوشد. سپس بیمار روی تخت ام آر آی دراز می کشد. تکان نخوردن برای اطمینان از وضوح کامل تصاویر هنگام عملیات ضروری است.

● مزایا
دی تی آی یک روش غیرتهاجمی است و در طول آزمایش ها دستگاه با بدن تماس ندارد.
دی تی آی از فناوری ام آر آی استفاده کرده و نیازی به تجهیزات جدید ندارد. دی تی آی بدون استفاده از مواد حاجب یا مواد شیمیایی انجام می شود. بیمار برای تکمیل عملیات نیاز به عملکرد خاصی ندارد.

● تعیین مسیر جراحی تومور مغزی
دی تی آی تصویری از مدارهای طبیعی مغزی را نشان می دهد. به نظر می رسد این شیوه تصویربرداری هنوز در مراحل اولیه و تحقیقاتی است تا تشخیصی. اما می توان گفت روشی بسیار کاربردی در برنامه ریزی برای تعیین مسیر جراحی برای برداشتن تومور مغزی است. این شیوه به تشخیص گره های فیبری انحراف یافته عصبی اطراف تومور کمک می کند و می توان مشخص کرد عمل با عارضه یا بی عارضه انجام می شود. در یک بیمار مبتلا به ام اس این روش برای تعیین پیش آگهی روشی مفید است اما هنوز مرسوم نیست. این روش تصویربرداری در تمام مراکز، حتی در کشورهایی مانند کانادا در دسترس نیست چون زمان زیادی می برد و پزشکان به صورت روزمره نمی توانند از آن استفاده کنند. بنابراین روش انتخابی پزشکان در تشخیص، روشی است که براحتی در دسترس باشد و زمان تصویربرداری و رسیدن به نتیجه طولانی نباشد.

نظرات0
برای ارسال دیدگاه وارد حساب کاربری خود شوید.

ورود به حساب کاربریایجاد حساب کاربری