صندوق سرمایه گذاري نهادي مالي است كه فعاليت اصلي آن سرمای هگذاري در اوراق بهادار مي باشد و مالكان آن به نسبت سرمایه گذاري خود، در سود و زیان صندوق شری كاند.
  • 1396/4/15 7/6/2017 4:39:59 PM 7/6/2017 4:39:59 PM
  • 0
  • 72

صندوق هاي سرمایه گذاري مشترک یكي از انواع واسطه هاي مالي و از جمله نهادهایي هستند كه با فروش پيوسته واحد سرمایه گذاري (یونيت) خود به عموم مردم، وجوهي را تحصيل و آنها را در تركيب متنوعي از اوراق بهادار شامل سهام، اوراق قرضه، ابزارهاي كوتاه مدت بازار پول و دارایي هاي دیگر ،با توجه به هدف صندوق، به طور حرفه اي سرمای هگذاري  ميكنند. تركيب دارای يهاي صندوق مشترک، پرتفوي یا سبد صندوق شناخته مي شود و خریداران واحدهاي سرمایه گذاري صندوق ها، به نسبت سهم خود بخشي از مالكيت سبد اوراق بهادار صندوق را به دست مي آورند. هر واحد سرمای هگذاري صندوق بيانگر نسبت مالكيت هر یك از سرمای هگذاران در دارایي هاي صندوق و درآمد ناشي از آن دارایي هاست.
طبق قانون بازار اوراق بهادار جمهوري اسلامي ایران (مادة 1 بند 20)، صندوق سرمایه گذاري نهادي مالي است كه فعاليت اصلي آن سرمای هگذاري در اوراق بهادار مي باشد و مالكان آن به نسبت سرمایه گذاري خود، در سود و زیان صندوق شری كاند.


جايگاه صندوق هاي مشترك در بازارهاي مالي
رشد روز افزون صندوق ها در كشورهاي توسعه یافته و در حال توسعه، نمایانگر اقبال عمومي به آنها در عرصة اقتصاد ملي است. براي مثال، بررسي مقایسه اي حاكي از آن است كه در سال 1980 از هر 16 خانوار آمریكایي یك خانوار مالك واحد سرمایه گذاري بوده است؛ در حالي كه در سال 2006 از هر 3 خانوار ،یك مورد مالك واحدهاي سرمای هگذاري صندوق هاي مشترک بوده و امروزه از هر سه نفر شهروند آمریكایي یك نفر دارندة واحد سرمای هگذاري صندوق هاي مشترک است. در حال حاضر، واحدهاي سرمای هگذاري صندوق هاي مشترک نزدیك به 47 درصد دارایي مالي خانوارهاي آمریكایي را تشكيل مي دهند.
طي ساليان گذشته، تعداد این صندوقها در دنيا روندي صعودي داشته و از 51671 صندوق در سال 2000 به بيش از 66350 صندوق در پایان سال 
2007 با حجم كل خالص دارایي بيش از  2/26هزار ميليارد دلار و خالص جریان نقد ورودي معادل 54/1 هزار ميليارد دلار رسيده است.
براساس ناحية جغرافيایي، در پایان سال 2007، حدود 51 درصد از كل دارایي هاي صندوق هاي مشترک جهان متعلق به  صندوقهاي آمریكایي بوده و سهم اروپا 34 درصد و سهم آفریقا و آسيا– اقيانوسيه 15 درصد بوده است.
بر حسب نوع صندوق، به طور تقریبي تعداد 42 درصد صندوق ها از نوع سهمي،22 درصد اوراق قرضه ،20 درصد تركيبي ،6 درصد  صندوقهاي بازار پول، و 10درصد باقي مانده جزء  صندوقهاي  طبقهبندي نشده و متفرقه اند.
ساختار عملياتي متداول  صندوقها در سطح جهاندر مورد صندوق ها دو بخش سياست گذاري و نظارت كلي از عمليات اجرایي به شكل جداگانه قابل بررسي است. اركان سياست گذاري،  تصميمگيري و نظارت هاي كلان برعهدة مجمع عمومي دارندگان واحدهاي سرمای هگذاري و هيئت مدیرة صندوق و عمليات اجرایي بر عهدة ارائه دهندگان خدمات است .

مجمع عمومي صندوق
دارندگان واحدهاي سرمای هگذاري صندوق هاي مشترک، مانند سهامداران دیگر شركتها، حقوق ویژه اي دارند. امور مهمي از قبيل انتخاب مدیران، تأیيد یا ایجاد تغييرات اساسي در قراردادهاي صندوق با دیگران و هرگونه تغيير در اهداف و سياست هاي صندوق باید به تصویب مجمع دارندگان واحدها برسد. دسترسي به صورتهاي مالي و قراردادها و نيز امكان بازخرید واحدهاي صندوق در هرلحظه از زمان، از جمله حقوق آنهاست.

مهمترین وظایف و اختيارات مجمع عمومي صندوق ها به شرح زیر است:

  • تعيين اهداف، خط مشي و سياستهاي كلي صندوق
  • تصویب دستورالعملهاي مربوط به فعاليت صندوق، از قبيل تعيين كارمزدها و هزینه ها 
  • تصویب آیینامههاي مالي، اداري و تشكيلات صندوق به پيشنهاد هيئت مدیره
  • اظهارنظر در خصوص گزارش مدیران، بازرس و امين صندوق
  • اظهارنظر دربارة گزارشهاي مالي و عملكرد و تصویب صورت هاي مالي صندوق
  • انتخاب و عزل اعضاي هيئتمدیره
  • انتخاب حسابرس/ بازرس با رعایت قوانين و مقررات مربوط
  • تعيين و تصویب ميزان پاداش رئيس و اعضاي هيئت مدیره و حق الزحمة بازرس با رعایت قوانين و مقررات مربوط به پيشنهاد هيئت مدیره
  • تصميم گيري در خصوص ایجاد تغيير در مفاد اساسنامه و تصویب تغييرات، اصلاحات یا انحلال صندوق
  • تصميم گيري دربارة تغيير  سياستهاي سرمایه گذاري در ارتباط با تمركز یا  تنوعبخشي دارایي ها طبق اميدنامه.

هيئت مديرة صندوق
صندوق سرمایه گذاري مشترک به وسيلة  هيئتمدیره اي اداره مي شود كه مسئوليت سرپرستي و نظارت كلي بر فعاليت هاي آن، تصميم گيري هاي اساسي، تدوین آیين نامه ها و نظارت بر عملكرد نهادهاي مرتبط با صندوق از وظایف اصلي آن است.
هيئت مدیره تركيبي از دو گروه، شامل مدیران ذینفع یا وابسته به صندوق، و مدیران مستقل است. به بيان ساده، مدیران ذینفع در صندوق مدیراني هستند كه از بين دارندگان واحدهاي سرمایه گذاري، توسط مجمع عمومي به عنوان اعضاي هيئت مدیره انتخاب مي شوند و از عملكرد و نتایج فعاليت صندوق به طور مستقيم نفع مي برند. بر این اساس، مدیران مستقل یا غيرذینفع، آن دسته از اعضاي هيئت مدیره هستند كه به دليل نداشتن رابطة استخدامي و هرگونه وابستگي دیگر به مدیر سرمای هگذاري و سایر      ارائهكنندگان خدمات به صندوق و نيز نداشتن مالكيت واحد سرمای هگذاري به طور مستقيم یا غيرمستقيم، از نتيجة عملكرد صندوق منتفع نمي شوند.
هيئت مدیرة صندوق هاي مشترک علاوه بر وظایف مهمي مانند انتخاب مدیران ،برگزاري مجامع، تصویب صورت هاي مالي و... تعهدات دیگري نيز دارد؛ از جمله:

  • نظارت بر قراردادهاي مشاور سرمایه گذاري و سایر  ارائهدهندگان خدمات به صندوق
  • نظارت بر ادارة امور صندوق و اطمينان از پيگيري اهداف و اجراي  سياستهاي سرمای هگذاري
  • تدوین برنامه ها، آیين  نامههاي اداري- مالي، دستورالعمل ها و رویه هاي فعاليت صندوق
  • نظارت بر روش اجراي روی ههاي كلي و كسب و كار صندوق
  • نظارت بر تهيه و تدوین و انعقاد قراردادهاي لازم بين مدیر سرمای هگذاري و هر یك از ارائه دهندگان خدمات در چارچوب مقررات و مفاد اميدنامه-نظارت بر حسن اجراي قراردادهاي منعقدشده بين صندوق و  ارائهكنندگان خدمات
  • بررسي و رفع تضاد منافع و موارد اختلاف بين صندوق و موسسات ارائه دهندة خدمات
  • نظارت بر اجراي آی يننامه هاي معاملات و پذی رهنویسي ها،  ارزشگذاري اوراق بهادار، تعيين زمان محاسبة خالص ارزش دارایي ها و نظارت بر  سپردهگذاري اوراق بهادار
  • نظارت بر رعایت مقررات مربوط به اصول اخلاقي
  • بررسي و تصویب پيشنهادهاي مدیر سرمای هگذاري
  • اعمال نظارت و كنترل بر نقدینگي صندوق، قراردادهاي بيمه و موارد مشابه.

ارائه دهندگان خدمات
صندوق ها نه  به طور داخلي بلكه به صورت بيروني مدیریت مي شوند و از خدمات اشخاص زیر بهره  ميبرند:

مشاور/ مدير سرمايه گذاري
 مشاور سرمایه گذاريركتي تخصصي متشكل از گروهي از مدیران حرفه اي در امور مالي سرمایه گذاري و مدیریت سبد اوراق بهادار است كه ادارة عمليات صندوق را برعهده دارد.مشاور پس از تأیيد صلاحيت و كسب مجوز از مراجع ذي صلاح، اقدامات اوليه جهت تأسيس و راه اندازي صندوق،
از جمله  گردآوري و هماهنگ ساختن گروه هاي  علاقهمند به ارائة خدمات و تأمين وجوه اولية مورد نياز را انجام مي دهد و پس از تشكيل، دارای يهاي صندوق را در قالب قراردادي مشخص در چارچوب اهداف و خط  مشيهاي مندرج در اميدنامه در قبال دریافت حق الزحمه،به طور  حرفهاي مدیریت  ميكند. مشاور سرمای هگذاري در قبال ارائة خدمات به صندوق، سالانه كارمزدي براساس درصد معيني از متوسط خالص ارزش دارایي هاي صندوق دریافت خواهد كرد.

وظایف و فعاليتهاي اصلي مشاور سرمایه گذاري

  • حمایت مالي اوليه و اقدامات لازم براي دریافت مجوز تأسيس و فعاليت صندوق
  • سازماندهي، تأسيس و  راهاندازي صندوق و اتخاذ تدابير لازم براي  فراهمساختن خدمات مورد نياز صندوق
  • تنظيم اميدنامه و پيشنهاد آن به هيئت مدیرة صندوق و نهاد ناظر بازار سرمایه
  • تأمين نيروي انساني مورد نياز
  • مدیریت مستقيم یا غيرمستقيم صندوق
  • تنظيم و انعقاد قرارداد مناسب با سایر ارائه دهندگان خدمات به صندوق
  • ارائة خدمات مدیریت و تعيين تركيب سبد دارای يها متناسب با اهداف سرمایه گذاري، سياستها و محدودیت هاي مندرج در اميدنامه
  • جمعآوري، ثبت و نگهداري روزانة كلية اطلاعات مالي و غيرمالي مرتبط با صندوق و انتشار اطلاعات حسب مورد در مواعد معين و نيز ارائة اطلاعات لازم در صورت درخواست از طرف سرمایه گذاران و مراجع ذیصلاح از قبيل نهاد ناظر، حسابرس و...
  • ارائة خدمات مشاورة سرمایه گذاري و      فرمولبندي و اجراي استراتژي هاي سرمای هگذاري
  • انجام دادن تحقيقات پایه اي لازم در جهت اهداف و سياست هاي صندوق، تجزیه و تحليل اوراق بهادار و انجام      تحليلهاي اقتصادي و بازار تصميمگيري در مورد خرید و فروش اوراق بهادار
  • ارزیابي عملكرد سبد اوراق بهادار صندوق
  • محاسبة خالص ارزش روز دارای يها و هر واحد سرمای هگذاري صندوق و اعلام آن به سرمایه گذاران، نهاد ناظر و عموم مردم.

مدير اجرايي
نهادي است كه نظارت قانوني، اصلاحي و مدیریتي را اعمال  ميكند، بررسي گزارش عملكرد سایر  ارائهدهندگان خدمات اداري و  اطمينانبخشي نسبت به پيروي از مقررات صندوق را بر عهده دارد، هزینه هاي اداري، تجهيزات و پرسنلي را پرداخت مي كند و وظيفة تهية گزارشهاي مربوط به مقام ناظر ،ماليات دارندگان واحدها و سایر  گزارشها را برعهده دارد.

امين 
همة  صندوقهاي سرمایه گذاري ملزم به محافظت و نگهداري اوراق بهادار خود از طریق یك مؤسسة امين هستند. امين معمولاً یك بانك ،یك شركت بيمه معتبر یا سایر شركت هاي تأسيس شده تحت مقررات بازار سرمایه، مانند واحد  سپردهگذاري مركزي است كه به هرحال یك مؤسسة مستقل محسوب مي شود 
 
مهم ترین وظایف امین

  • نگهداري كلية اوراق بهادار و وجوه نقد صندوق در محلي مطمئن به منظور جلوگيري از سرقت، كلاه برداري، تقلب و جعل
  • نظارت مؤثر بر عمليات صندوق به منظور حصول اطمينان از رعایت قوانين، آیين  نامهها و  دستورالعملهاي ناظر بر صندوق ها و مفاد اميدنامه- تسویة معاملات سبد (دریافت وجوه نقد و اوراق بهادار، جمع آوري  كوپنهاي سود اوراق بهادار، پرداخت بابت بازخرید واحدهاي سرمای هگذاري و سایر پرداخت ها)
  • كنترل ثبت هاي مالي و نگهداري اطلاعات مربوط به كلية دریافت ها و  پرداختها، معاملات دارندگان واحدها و ماندة حساب آن ها و حصول اطمينان از پرداخت كلية هزی نههاي صندوق
  • نظارت مستمر بر محاسبة خالص ارزش روز دارایي ها و اوراق بهادار صندوق و حصول اطمينان از صحت و دقت اطلاعات و محاسبات
  • تهية گزارش نظارتي و ارائة گزارشهاي مالي تهيه شده توسط مدیر سرمای هگذاري و اظهارنظرهاي حسابرس/ بازرس به دارندگان واحدها، نهاد ناظر و انتشار عمومي آن.


مؤسسة نقل و انتقال
مؤسسه اي است كه از طرف صندوق سطح وسيعي از خدمات، از جمله  انجامدادن درخواست هاي معاملاتي، ایجاد و نگهداري حساب هاي سرمای هگذاران و ثبت هاي مربوط و عمليات محاسبه و پرداخت سود به دارندگان واحدها را بر عهده دارد .مؤسسات نقل و انتقال براي ارائة خدمات به صندوق هاي مشترک باید از نهاد ناظر بازار سرمایه، مجوز دریافت كنند و قراردادهاي صندوق با مؤسسة نقل و انتقال باید به تصویب هيئت مدیره (شامل اكثریت مدیران غيرذینفع) برسد.

وظایف اصلي مؤسسة نقل و انتقال

  • انجامدادن درخواست هاي معاملاتي دارندگان واحدهاي سرمایه گذاري
  • دریافت وجه و صدور مجوز پرداخت ناشي از معاملات دارندگان واحدهاي سرمایه گذاري
  • ایجاد و نگهداري حساب هر یك از سرمای هگذاران و ثبت هاي معاملات
  • ارائة اطلاعاتي شامل صورت حساب ها و گزارش معاملات، گزارشهاي دوره اي و سالانه، گزارش مالياتي و سایر اطلاعات درخواستي دارندگان واحدها
  • انجام وظيفه در نقش عامل پرداخت براي محاسبه و پرداخت سود و هرگونه عایدي صندوق به دارندگان واحدها.

توزيع كننده/ متعهد اصلي فروش سهام
 صندوقهاي سرمای هگذاري مشترک پيوسته واحد سرمای هگذاري  جدید منتشر  ميكنند و پس از قيمت گذاري در اختيار عموم قرار  ميدهند. واحدهاي منتشرشده از طریق پذی رهنویس هاي اصلي توزیع مي شوند. این پذی رهنویس ها از نظر قانوني مانند كارگزاران و معامله گران نظارت مي شوند. توزیع كننده در جایگاه  كارگزار، معامله گر، توزیع مستقيم یا غيرمستقيم واحدهاي صندوق به سرمایه گذاران، توزیع اسناد و مدارک منتشرشده صندوق و بازاریابي و تبليغات را بر عهده دارد .

وظایف متعهد اصلي فروش/ توزیع كننده

  • تعهد و پذیره نویسي تعداد معيني از واحدهاي سرمای هگذاري صندوق طبق قرارداد با مدیر سرمایه گذاري
  • عرضه و توزیع مستقيم و غيرمستقيم واحدهاي سرمای هگذاري صندوق بين متقاضيان
  • برنامه ریزي و بازاریابي و تبليغات و توزیع نشریات صندوق.

علاوه بر نهادهاي اصلي ارائه دهندة خدمات روزمره، اشخاص دیگري نيز برحسب مورد، خدماتي را به صندوق ارائه مي دهند یا بر عمليات مختلف صندوق اعمال نظارت مي كنند كه از جملة آنها مي توان به حسابرسان، مشاوران حقوقي و نهاد ناظر بازار سرمایه اشاره كرد.

حسابرسان و مشاوران حقوقي
این گروه ها بر امر مطابقت و پيروي عمليات صندوق از قوانين و مقررات مربوط نظارت مي كنند. حسابرسان تعيين مي كنند كه آیا ثبت ها و  گزارشهاي مالي صندوق با قوانين و استانداردهاي حسابداري هماهنگ و سازگار هستند یا نه ،و نتيجه را به مدیران گزارش  ميدهند. مشاور حقوقي در مورد تطابق مقرراتي و سازگاري عمليات صندوق با قوانين و مقررات حقوقي اطمينان مي دهد و  توصيههاي حقوقي لازم را در اختيار مدیران مستقل مرتبط با قرارداد، مشاوران سرمای هگذاري و سایر ارائه دهندگان خدمات به صندوق،  ميگذارد.

نهاد ناظر
در كنار ارائه دهندگان خدمات، نهادهاي نظارتي بازار سرمایه نيز وظيفة نظارت بر فعاليت هاي مجموعه صندوق را به عهده دارند و به منظور حفظ حقوق مالكان و نيز بهبود عملكرد بازار سرمایه، بر فعاليت صندوق ها نظارت مستمر اعمال مي كنند. این نظارت از طریق وضع قوانين و مقررات و كنترل نحوه اجراي مقررات اعمال مي شود. در كشورهاي مختلف، وظایف نظارتي اغلب به مقام ناظر بازار سرمایه سپرده شده است. براي مثال، در آمریكا كميسيون بورس و اوراق بهادار بر عملكرد صندوق هاي سرمای هگذاري نظارت دارد.

مزاياي سرمايه گذاري در صندوقها
سرمایه گذاران صندوق ها در مقایسه با سایرگزینه هاي سرمایه گذاري ، از مزایایي به شرح زیر بهره مند مي شوند: 

  • مديريت حرفه اي
    این مزیت با اتكا به مشاوران  حرفهاي سرمایه گذاري، تحقيقات گسترده و برخورداري از اطلاعات كافي بازار و  معاملهگران ماهر اوراق بهادار  بهدست مي آید. دسترسي داشتن به مدیریت  حرفهاي با توجه به آشنا نبودن بيشتر سرمای هگذاران در ایران با سازوكار سرمای هگذاري در بورس و سهام و نيز براي نهادینه شدن سرمای هگذاري در دارایي هاي مالي و گسترش سرمایه گذاري غيرمستقيم، اهميت بسيار دارد.
  • تنوع بخشي اوراق بهادار و كاهش ريسك
    به طوركلي، با سرمای هگذاري در دارایي ها و اوراق بهادار گوناگون، تاثير كاهش ارزش هر یك از دارای يها و اوراق بهادار در كل سرمایه گذاري ،و در واقع ریسك سرمایه گذاري، كاهش مي یابد. البته ایجاد و نگهداري چنين سبدي نيازمند صرف هزی نههاي مختلف براي جمع آوري و تحليل داده هاي مورد نياز و تخصص و مهارت كافي است و سرمای هگذار صندوق به سهولت و حتي با مبلغي اندک مي تواند از این امتياز برخوردار شود؛ زیرا صندوق از طریق سرمای هگذاري وجوه در تركيب متنوعي از اوراق بهادار صنایع و ش     ركتهاي مختلف و نيز استفاده از امين براي نگهداري اوراق بهادار، كاهش ریسك را امكان پذیر مي سازد. در ایران، به دليل خردبودن سرمای هها، نبود امكان تشكيل سبد متنوع براي دارندگان آنها و نيز بهدليل ریسك گریز بودن درصد بالایي از سرمایه گذاران بازار سهام، این ویژگي براي صندوق ها جذابيت زیادي ایجاد  ميكند.
  • نقدشوندگي بالا
    با توجه به اینكه صندوق ها به موجب مقررات و اميدنامة خود باید در هر روز كاري آمادگي صدور و بازخرید واحدهاي صادرة خویش را داشته باشند و در صورت درخواست مشتري به این كار اقدام كنند، مسائل و مشكلات تأخير در خرید یا فروش اوراق بهادار برطرف مي شود و سرمایه گذاران به تبدیل سرمایه گذاري خود به وجه نقد از طریق یك فرایند تعریف شده، اطمينان دارند. سرمای هگذاران در هر زمان مي توانند بر اساس خالص ارزش روز دارایي هاي موجود در صندوق و پس از كسر هزینه هاي مربوط ،تمام یا تعدادي از واحدهاي سرمایه گذاري  خود را ابطال و به وجه نقد تبدیل كنند. اهميت این ویژگي در ایران هنگامي بيشتر نمایان مي شود كه بدانيم در صورت بسته بودن نماد معاملاتي سهام شركت هاي پذیرفته شده در بورس، سرمایه گذاران تا زمان باز شدن نماد معاملاتي و وجود تقاضاي خرید امكان خروج از بازار را نخواهند داشت. بدی نترتيب، وجود ضامن نقدشوندگي به مفهوم وجود خریدار هميشگي است. البته باید توجه داشت كه این ضمانت به معناي تضمين بازده معين یا اصل سرمایه نيست و صرفاً به تأمين نقدینگي مورد نياز براي بازخرید واحدهاي سرمای هگذاريبه قيمت ابطال محدود مي شود. 
  • صرفه جويي در مقياس و پايين بودن هزينة معاملات 
    به دليل انجام عمليات مختلف، مانند تحقيقات بازار و انجام معاملات در حجم زیاد و ایجاد صرفه جویي در مقياس، هزی نههاي مربوطه در صندوق هادر مقایسه با سرمایه گذاري مستقيم توسط افراد كاهش مي یابد. این مزیت در بازارهایي مانند ایران، كه جمع آوري و پردازش اطلاعات دقيق و كافي از  شركتها براي عموم سرمایه گذاران و حتي حرفه  ايهاي بازار تا حد زیادي دشوار، زمان بر و پرهزینه است،  ميتواند مورد توجه اغلب سرمایه گذاران باشد.
  • انعطاف پذيري و تنوع 
    وجود تعداد زیاد و انواع مختلف صندوق ها با دامنة وسيعي از اهداف سرمایه گذاري، از محافظه كارانه تا متهورانه، حق انتخاب و  انعطافپذیري بالایي در سرمایه گذاري به مشتریان مي دهد.


بازده سرمايه گذاري در صندوق
مانند سرمای هگذاري در یك سهم كه مي تواند به طور كلي دو نوع بازده، شامل سودهاي نقدي دریافتي و عایدات سرمایه اي ناشي از افزایش قيمت سهم ،براي دارنده ایجاد كند، عایدات سرمایه گذار صندوق نيز در واقع از همين محل ها به دست مي آید؛ با این تفاوت كه اغلب عایدات سرمایه اي، خود در دو قسمت جداگانه مورد توجه قرار مي گيرند و بازده كل در مجموع سه جنبه از عایدي دارایي هاي سبد را نشان  ميدهد. از آنجا كه صندوق هاي سرمای هگذاري لازم است تمامي خالص عایدات خود )مانده درآمد كل پس از كسر هزینه ها( را بين دارندگان واحدهاي سرمای هگذاري توزیع كنند، منافع حاصل از سرمایه گذاري هاي فروخته شده از تغيير قيمت دارایي ها و سرمایه گذاري هاي موجود جداگانه مد نظر قرار مي گيرد. به این ترتيب، عایدات و بازده حاصل از سرمایه گذاري در صندوق ها را مي توان در سه جزء اصلي به شرح زیر بررسي كرد:
الف) سود نقدي هر واحد سرمايه گذاري: مقدار درآمد یا سود نقدي استكه صندوق از محل سودها و  بهرههاي دریافتي روي سهام و اوراق قرضه موجود در سبد دارای يهاي خود، به عنوان درصدي از NAV، طي سال به ازاي هر واحد سرمای هگذاري به دارندة واحدها پرداخت  ميكند. نرخ بازده نقدي هر واحد سرمای هگذاري نيز از تقسيم مبلغ پرداختي از محل درآمدهاي نقدي  بر قيمت هر واحد سرمای هگذاري به دست  ميآید.
ب) عايدات سرمايه اي ناشي از  داراييهاي فروخته شده: این بخش از عایدات در نتيجة فروش اوراق بهادار سبد صندوق به قيمتي بيش از بهاي تمام شده به دست مي آید .
پ) عايدات سرمايه اي از محل دارايي هاي موجود: این بخش از عایدات ،كه ناشي از افزایش قيمت اوراق بهادار موجود در سبد دارای يهاي صندوق است، خود را به صورت افزایش قيمت واحدهاي سرمای هگذاري صندوق نشان  ميدهد.

بازده كل سرمایه گذاري: نرخ بازده كل بيانگر نسبت حاصل جمع تغييرات ارزش صندوق و  پرداختهاي طي سال، به سرمای هگذاري اوليه در صندوق است. این نسبت، به گونه اي عملكرد صندوق را نشان  ميدهد و به شرح زیر محاسبه مي شود:
  قيمت تمام شده سرمایه گذاری اوليه /  (سودهای نقدی تقسيمی طی سال+ تغيير در ارزش كل واحدهای سرمایه گذاری) = بازده كل


صندوق هاي سرمايه گذاري مشترك در ايران
به دنبال تصویب قانون بازار اوراق بهادار، صندوق هاي سرمایه گذاري با سرمایه باز/ متغير پس از اخذ مجوز از سازمان بورس در چارچوب قانون مذكور، به تدریج تأسيس شدند و فعاليت خود را آغاز كردند. در حال حاضر، دو گروه از صندوق ها به شرح زیر در بازار سرمایة كشور فعالند:

الف)صندوقهاي سرمايه گذاري مشترك با درآمد ثابت
صندوق هاي مشترک با درآمد ثابت در ایران صندوق هایي هستند كه با انتشار و فروش واحدهاي سرمای هگذاري وجوهي را تحصيل و  آنها را در انواع اوراق بهادار (در حال حاضر اوراق مشاركت صادر شده توسط مجموعه دولت، نهادهاي عمومي غيردولتي و شركت هاي سهامي عام) سرمای هگذاري  ميكنند .
مزاياي  سرمايهگذاري در صندوق با درآمد ثابت نسبت به اوراق مشاركتشاید اولين سؤالي كه به ذهن سرمایه گذاران برسد، این است كه با توجه به وجود ضمانت هاي معتبر و پشتوانه قوي براي اوراق مشاركت در خصوص ناشر و اطمينان از پرداخت بموقع اصل و فرع اوراق، حضور صندوق ها در این زمينه چه ضرورتي دارد؟. در پاسخ به این سؤال اساسي، در این قسمت به اختصار به برخي از مزایاي سرمای هگذاري در  صندوقهاي سرمایه گذاري با درآمد ثابت، در مقایسه با خرید مستقيم اوراق مشاركت مي پردازیم.

  1. اگر چه بخش اصلي اوراق مشاركت بازار ایران را اوراق دولتي و نهادهاي عمومي با سود تضمين شده معين تشكيل مي دهد، در كنار آن، سابقه و زمينة انتشار اوراق مشاركت شركتي با سود بيشتر و البته ریسك بالاتر نيز وجود دارد. صندوق هاي سرمای هگذاري مي توانند با سرمای هگذاري در انواع اوراق مشاركت دولتي و غيردولتي، تركيب متنوعي را ایجاد كنند كه ضمن برخورداري از ریسك معقول و كنترل شده، بازدهي به مراتب بيشتر از نرخ بازده اوراق مشاركت دولتي براي دارندگان واحدهاي سرمای هگذاري فراهم سازد.
  2. با وجود استفادة گسترده و روزافزون از اوراق مشاركت در تأمين مالي پروژه ها، هنوز در ایران مرجعي براي نظارت بر منابع و مصارف وجوه و محاسبه و اعلام بازده كل پروژه ها وجود ندارد. به دليل نبود یك نهاد رسمي براي محاسبة درآمدها و هزینه ها و اعلام سود نهایي، بازده پروژه اغلب همان عددي در نظر گرفته  ميشود كه از سوي متولي پروژه یا همان ناشر اوراق مشاركت اعلام  ميگردد و خریداران اوراق مشاركت  چارهاي جز قبول آن ندارند؛ در حالي كه صندوق ها با توجه به برخورداري از امكانات و نيروهاي تخصصي مالي و حقوقي مورد نياز، مي توانند نسبت به اعمال نظارت و تعيين رقم دقيق و واقعي سود و زیان پروژه ها اقدام كنند. در این صورت، دارندگان واحدهاي سرمای هگذاري در مورد تشخيص و وصول مجموع عایدات پروژه ها اطميناني نسبي پيدا خواهند كرد .
  3. ناشران اوراق مشاركت براي عرضة عمومي اوراق باید با انجام دادن تشریفات قانوني به این كار اقدام كنند، كه البته مستلزم صرف وقت و هزینه هاي خاصي است؛ در حالي كه براي عرضة خصوصي اوراق به صندوق هاي مشترک توسط ناشر اوراق، به طي تشریفات قانوني نيازي نيست. این امر علاوه بر سهولت و سرعت كار، سرمای هگذاري با هزینه هاي پای ينتر را براي صندوق ها امكان پذیر  ميكند.
  4. انتشار و عرضة عمومي اوراق مشاركت معمولاً به صورت  دورهاي و در مقاطع زماني معين و اغلب به ميزان محدودي صورت مي گيرد كه ممكن است با شرایط سرمای هگذاران از جمله وجود نقدینگي، انطباق لازم را نداشته باشد؛ در حالي كه عرضة واحدهاي سرمای هگذاري صندوق ها به طور مستمر صورت  ميگيرد و به زمانبندي خاصي از سوي سرمای هگذاران نيازي نيست. صندوق ها امكان سرمای هگذاري مستمر در اوراق مشاركت را فراهم مي سازند.

ب) صندوقهاي سرمايه گذاري مشترك فعال در زمينه سهام 
برخي از مشخصات اصلي صندوقهاي سهام در ایران به شرح زیر است:

  1. این صندوق ها بر حسب اندازه به دو گروه كوچك مقياس و بزرگ مقياس تقسيم مي شوند. در صندوق هاي كوچك مقياس تعداد واحدهاي سرمایه گذاري قابل انتشار، حداقل 5000 و حداكثر 50000 واحد سرمایه گذاري  و در نوع بزرگ مقياس این ارقام بين 50000 و 500000 واحد سرمای هگذاري  است.
  2. ارزش اسمي هر واحد سرمایه گذاري معادل 1000000 ریال است .واحدهاي سرمای هگذاري طي دورة پذیره نویسي با این مبلغ      قيمتگذاري مي شوند و در زمان هاي دیگر      قيمتگذاري بر مبناي NAV صورت  ميگيرد.
  3. واحد سرمایه گذاري كوچكترین جزء سرمایة صندوق را تشكيل مي دهد كه در حال حاضر، به دو نوع تقسیم بندی شده و به شرح زیر قابل عرضه به سرمایه گذاران است: 
    - واحدهاي سرمایه گذاري ممتاز كه ویژگي هاي اصلي آنها شامل خرید تمامي آنها توسط مؤسس یا مؤسسان قبل از شروع دورة پذیره نویسي اوليه، غيرقابل ابطال اما قابل انتقال به غير بودن،  بعلاوه برخورداري دارندگان این واحدها از امتياز شركت در مجمع صندوق و حق رأي است.
    - واحدهاي سرمایه گذاري عادي كه از خصوصيات بارز آنها به مواردي مانند امكان صدور آنها در طول دورة پذی رهنویسي اوليه و نيز پس از تشكيل صندوق، قابل ابطال ولي غيرقابل  انتقالبودن، مجاز نبودن دارندگان اینگونه واحدها به شركت در مجمع صندوق و  بهرهمندنبودن آنها از حق رأي مي توان اشاره كرد.
  4. بر اساس قاعدة كلي صندوق هاي مشترک، مبناي تعيين قيمت واحدهاي سرمایه گذاري  توسط شعب صندوق براي صدور یا ابطال واحدهاي سرمای هگذاري ، خالص ارزش دارایي هاي موجود در صندوق در پایان هر روز است. از آنجا كه دارایي  صندوق ها از اوراق بهادار شامل سهام یا اوراق مشاركت و احتمالاً مقداري وجه نقد تشكيل شده است ،خالص ارزش دارایي ها در هر روز براساس ارزش روز هر یك از اوراق بهادار موجود در سبد و موجودي نقد صندوق قابل محاسبه است. در راستاي هدف اطلاع رساني صندوقهاي سرمای هگذاري، علاوه بر خالص ارزش روز دارایي ها، كه تعيين كنندة قيمت هاي صدور و ابطال است، خالص ارزش تعدیل شده یا آماري نيز به شرح زیر محاسبه و به سرمایه گذاران اعلام مي شود:
    الف- قيمت صدور یا فروش واحدهاي سرمای هگذاري ، كه بر مبناي خالص ارزش دارایي صدور) NAV صدور( تعيين مي شود، همواره اندكي بيش از خالص ارزش روز دارای يهاي صندوق به ازاي هر واحد سرمایه گذاري است؛ زیرا وجه نقد حاصل از فرایند صدور واحد سرمایه گذاري  باید توسط مدیر صندوق به خرید اوراق بهادار جدید اختصاص یابد كه  بهطور طبيعي مستلزم  پرداخت كارمزد خرید است .براي پرهيز از تحميل هزینة معاملات و سایر هزی نههاي احتمالي ورود سرمایه گذار جدید به سرمایه گذاران قبلي در واقع به ميزان خالص آورده سرمایه گذار جدید، واحدهاي سرمای هگذاري در اختيار وي قرار  ميگيرد.
    ب – قيمت بازخرید یا ابطال واحدهاي سرمایه گذاري  بر پایة خالص ارزش دارایي ابطال) NAV ابطال( و با فرض كسر هزی نههاي مربوط به معاملات از بهاي فروش دارایي هاي سبد تعيين مي شود و مبنايخالص پرداخت به شخص قرار مي گيرد. در واقع، در صورت تمایل سرمای هگذار به خروج از صندوق، این اطمينان براي او وجود دارد كه پول خود را با كسر هزینه هاي متعارف معاملات دریافت  ميكند.
    پ – NAV آماري: به دلایلي ممكن است در برخي مقاطع زماني تعدادي از سهام بورسي موجود در سبد اوراق بهادار صندوق قابليت نقدشوندگي نداشته باشند. در نتيجه، آخرین قيمت اعلام شده در تابلوي معاملاتي نمي تواند ارائه كنندة واقعيات موجود و قيمت واقعي و منصفانه این نوع سهام باشد. به همين دليل، به مدیر صندوق  این اختيار داده شده است كه در چارچوب  دستورالعمل مربوط ،بتواند در شرایط مشخص شده قيمت برخي سهام موجود در سبد سرمای هگذاري  را تا حدودي تعدیل كند .NAV آماري تنها یك مبناي مقای     سهاي است و در آن آخرین قيمت بسته شدن سهام )بدون اعمال تعدیل مدیر( منظور شده است. بنابراین، در شرایطي كه مدیر هيچيك از قيمت هاي سهام موجود در سبد سرمای هگذاري  صندوق را تعدیل نكرده باشد ،NAVهاي آماري صدور و ابطال اعداد واحدي را نشان مي دهند.

ساختار عملياتي صندوقهاي سرمايه گذاري در ايران
نمونة ساختار عملياتي یك صندوق در قالب نمودار زیر نشان داده شده است:

نمودار ساختار عملياتی صندوق سرمايه گذاری در سهام در مقياس كوچك
 
اركان اصلي و ارائه دهندگان خدمات به این صندوق ها به شرح زیرند:
الف- مجمع صندوق 
مجمع صندوق با حضور دارندگان حداقل نصف  بهعلاوة یك واحدهاي سرمایه گذاري  ممتاز داراي حق رأي صندوق رسميت مي یابد. مجمع صندوق بالاترین ركن صندوق محسوب مي شود و مهمترین وظيفة آن انتخاب مدیر ،متولي، ضامن و حسابرس و معرفي به سازمان بورس و اوراق بهادار )سبا( جهت تأیيد است.
ب‌- مدير صندوق 
مدیر، ركن اجرایي صندوق و متخصص در بازار سرمایه است كه لازم است مطابق اساسنامه، گزارشهاي      پيشبيني شده و اطلاعات قابل ارائه را تهيه كند و در اختيار متولي، حسابرس و سازمان بورس قرار دهد. همچنين با استفاده از تارنماي مربوط به صندوق سرمایه گذاري ، اطلاعات ذكر شده در بخش اطلاعررساني اساسنامه را براي آگاهي عموم افشا مي كند. مدیر صندوقیك یا چند نفر شخص حقيقي را  بهعنوان مدیر/ گروه مدیران سرمای هگذاريانتخاب  ميكند كه به نمایندگي مدیر تصميمات مربوط به سرمای هگذاري  و خرید و فروش سهام و اوراق بهادار را در چارچوب مقررات اعمال  ميكنند .مشخصات مدیر سرمای هگذاري در اختيار سازمان بورس قرار  ميگيرد و لازم است صلاحيت حرفه اي او نيز به تأیيد این سازمان برسد .
پ- متولي صندوق 
متولي ركن نظارتي صندوق است و توسط مجمع صندوق انتخاب مي شود. از وظایف مهم متولي پيشنهاد حسابرس به مجمع صندوق، تأیيد حساب هاي بانكي افتتاح شده توسط مدیر براي صندوق و نظارت مستمر بر عملكرد مدیر و ضامن است. همچنين، متولي به عنوان نماینده و وكيل سرمای هگذاران براي اقامة هرگونه دعواي كيفري عليه صندوق انجام وظيفه  ميكند .
ت‌- ضامن 
ضامن نيز توسط مجمع انتخاب و پس از تأیيد سازمان بورس از طریق اميدنامة صندوق به عموم معرفي  ميشود. منظور از ضمانت در ساختار این صندوق ها ،فراهم كردن نقدینگي كافي در شرایطي است كه صندوق براي انجام پرداخت ها طبق اساسنامه یا ابطال واحدهاي سرمایه گذاري  متقاضيان، وجه نقد كافي نداشته باشد .
ث‌- حسابرس 
حسابرس ركن دیگر نظارتي است كه از بين مؤسسات حسابرسي معتمد سازمان بورس و توسط متولي، براي تأیيد به مجمع صندوق معرفي مي شود .مدت مأموریت حسابرس توسط مجمع تعيين مي گردد و حسابرس با قبول این مسئوليت، وظایف محوله طبق اساسنامه را به عهده خواهد گرفت.
ج‌- كارگزاران صندوق 
مدیر صندوق براي انجام دادن امور مربوط به معاملات سهام پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار از خدمات كارگزاران مورد تأیيد سازمان استفاده  ميكند .كارگزاران مذكور، كه داراي مجوز فعاليت از سازمان هستند، علاوه بر وظایف معمول، موظف به انجام دادن وظایف محوله طبق اساسنامة صندوق خواهند بود .
مراحل و نحوه سرمايه گذاري  در  صندوقهابراي خرید واحدهاي سرمایهگذاري  صندوق ها مي توان به هر یك از شعب معرفي شده در پيوست اساسنامة هر صندوق مراجعه و به تكميل فرم پذی رهنویسي/ درخواست صدور واحد سرمای هگذاري  اقدام كرد. با توجه به زمان مراجعة شخص، تملك واحدهاي سرمای هگذاري  صندوق در دو مقطع زماني به شرح زیر امكان پذیر است: 
مرحلة اول، دورة پذی رهنویسي اوليه و پيش از شروع فعاليت صندوق. در این دورة زماني، هر واحد سرمایه گذاري  به ارزش پایة 1.000.000 ریال فروخته مي شود.
مرحلة دوم، پس از آغاز رسمي فعاليت صندوق؛ در این مرحله، واحدها بر مبناي خالص ارزش روز دارای يها(NAV صدور) قيمت گذاري مي شوند .

مراحل تفصيلي صدور واحدهاي سرمایه گذاري به شرح زیر است: 

  1. مراجعة سرمای هگذار به یكي از شعب صندوق و دریافت فرم درخواست صدور واحد سرمایه گذاري  از نمایندة مدیر
  2. تكميل فرم و واریز وجه به حساب صندوق
  3. ارائة فرم تكميل شده و اصل فيش واریزي به همراه مدارک هویتي از سوي سرمایه گذار
  4. دریافت رسيد كامپيوتري از نمایندة مدیر
  5. صدور واحدهاي سرمایه گذاري مورد تقاضاي سرمایه گذار توسط مدیر؛صدور واحدها براساس NAV روز كاري بعد و تا پایان دو روز كاري بعد از تاریخ ارائة درخواست صورت  ميگيرد. همچنين، در این مرحله آماده كردن اعلامية صدور و گواهي سرمای هگذاري مربوط و واریز مابه التفاوت مبلغ صدور واحدها به حساب بانكي انجام  ميگيرد.
  6. ارائة رسيد توسط سرمای هگذار به نمایندة مدیر
  7. دریافت اعلامية صدور و گواهي سرمایه گذاري.

توجه به این نكته ضروري است كه كلية دریافت ها و پرداخت ها بين سرمایه گذاران و صندوق باید از طریق حساب بانكي معرفي شده صورت گيرد و سرمایه گذاران باید فيش بانكي مربوط را به همراه فرم تكميل شده درخواست صدور واحد سرمایه گذاري  به نمایندة شعبه تحویل دهند و پرینت تكميل شدة رسيد پذی رهنویسي/ درخواست صدور واحد سرمای هگذاري  را از نمایندة شعبه دریافت كنند تا در صورت لزوم براي پيگيري صدور گواهي سرمای هگذاريقابل ارائه باشد.

فرايند خروج از صندوق
سرمای هگذار براي خروج از صندوق و ابطال تمام یا بخشي از واحدهاي سرمای هگذاري باید مراحل زیر را طي كند:

  1. مراجعة سرمایه گذار به یكي از شعب صندوق و دریافت فرم درخواست ابطال واحد سرمایه گذاري  از نمایندة مدیر
  2. تكميل فرم و ارائة فرم تكميل شده و اصل گواهي سرمایه گذاري  به همراه مدارک هویتي توسط  سرمایه گذار
  3. دریافت رسيد كامپيوتري از نمایندة مدیر
  4. در صورت تأیيد درخواست، ابطال واحدهاي سرمایه گذاري  توسط مدیر براساس NAV روز كاري بعد از ارائة درخواست
  5. واریز وجوه حاصل از ابطال واحدهاي سرمایه گذاري  پس از كسر كارمزد ابطال، حداكثر ظرف 7 روز كاري پس از تاریخ ارائة درخواست به حساب بانكي سرمای هگذار و صدور اعلاميه ابطال واحدهاي سرمای هگذاري
  6. ارائة رسيد توسط سرمای هگذار به نماینده مدیر
  7. دریافت اعلامية ابطال.

به این ترتيب، سرمای هگذار با مراجعه به یكي از شعب معرفي شده توسط مدیر در اساسنامه، فرم مربوط را از نمایندة شعبه دریافت  ميكند و با تكميل این فرم، تقاضاي ابطال تمام یا تعدادي از واحدهاي سرمای هگذاري خود را ارائه مي دهد. خالص وجوه قابل پرداخت به سرمای هگذار، به حسابي كه سرمایه گذار معرفي كرده است، واریز خواهد شد. در  صورتيكه سرمای هگذار بخشي از واحدهاي سرمای هگذاري  خود را ابطال كند، براي بخش باقي ماندة آن گواهي سرمایه گذاري جدیدي صادر مي شود كه مشمول هزینة صدور گواهي نخواهد بود.

كارمزدها و هزينه هاي صندوقهاي سهام
نحوة محاسبة كارمزد اركان و هزینه هاي مربوط به صندوق  سرمای هگذاري  در اساسنامه و اميدنامة آن درج  ميشود. مهمترین هزینه هاي صندوق و نحوة محاسبة آنها به شرح زیر است:
الف- كارمزد اركان 
مهم ترین هزینه مربوط به صندوق هاي سرمای هگذاري كارمزدي است كه اركان اجرایي و نظارتي صندوق )مدیر، متولي، ضامن( بابت ارائه خدمات و تحمل ریسك ضمانت نقدشوندگي دریافت مي كنند.
مبناي محاسبة كارمزد اركان، كارمزد دارایي محور است؛ یعني كارمزد هر یك از اركان به صورت درصدي از خالص ارزش روز دارایي هاي صندوق، كه دراميدنامه مشخص شده است، محاسبه  ميگردد و  بهصورت روزشمار از دارایي هاي صندوق كسر مي شود. این نوع كارمزد معمولاً در صورت تأیيد حسابها هر سه ماه ی كبار به اركان پرداخت مي شود. در حال حاضر طبق اميدنامه نمونة سازمان بورس، مجموع كارمزد مدیر، متولي و ضامن در صندوق هاي فعال در بازار سرمایه 5 درصد تعيين شده است كه وزن اصلي هزینه هاي صندوق را به خود اختصاص مي دهد .
ب- هزينه هاي دوره اي 
هزینه هایي كه به طور موردي یا مقطعي براي صندوق ها ایجاد مي شود، به شرح زیرند:

  • هزينة حسابرس: دستمزدي است كه بابت ارائة خدمات طي یك سال مالي به حسابرس صندوق پرداخت  ميشود. ميزان دستمزد را متولي به مجمع پيشنهاد مي كند و مبلغ تصویب شده در اميدنامة صندوق ذكر  ميشود.
  • هزينة تأسيس و تسويه: بيانگر هزینه هایي است كه پيش از دریافت مجوز و آغاز فعاليت صندوق به وجود مي آیند یا هزی نههایي كه براي انجام دادن امور تسویه و طي فرایند اتمام فعاليت صندوق پرداخت  ميشوند .این موارد در اميدنامه پيش بيني و در طول فعاليت صندوق مستهلك مي شوند.
  • هزينة مجامع و عضويت در كانونها: سقف این قبيل هزینه ها در اميدنامه پيش بيني مي شود و مدیر مجاز نيست بيش از سقف تعيين شده هزینه كند. هزی نههاي یاد شده در صورت تحقق و پس از پرداخت ،به صورت روزشمار از خالص ارزش دارایي هاي صندوق كسر و به تدریج مستهلك مي شود.
  • ساير هزينه ها: علاوه بر هزینه هاي اصلي و مشخص، ممكن است هزینه هاي دیگري نيز در اساسنامه و اميدنامة صندوق پيشبيني شده باشد كه در صورت پرداخت، در محاسبات خالص ارزش روز دارایي هاي صندوق منظور خواهد شد.

پ- هزينه هاي صدور و ابطال 
این هزینه ها به زمان و تعداد فرایند صدور و ابطال سرمای هگذار مربوط مي شوند. هزی نههاي صدور و ابطال  بهطور مستقيم به سرمای هگذار تحميل مي شوند و سرمایه گذار با  برنامهریزي صحيح سرمایه گذاري  خود مي تواند این گونه هزینه ها را به حداقل برساند. هزی نههاي صدور و ابطال با هدف افزایش دورة سرمایه گذاري  اشخاص و جلوگيري از ورود و خروجهاي مكرر در صندوق وضع مي شوند. تلاش  دستاندركاران صندوق این است كه هزی نههاي مذكور ،كه ممكن است توسط  عدهاي خاص براي صندوق ایجاد شود، از طریق كاهش خالص ارزش روز دارای يهاي صندوق  به همة مالكان واحدهاي سرمای هگذاريتحميل نشود. در این رابطه در اميدنامة  صندوقهاي سرمای هگذاري  مشترک در سهام یك بخش هزینة ثابت به مبلغ 20.000 ریال در نظر گرفته شده است كه به ازاي هر فرایند صدور یا ابطال به هر گواهي سرمای هگذاري (بدون توجه به تعداد واحدهاي سرمایه گذاري) تعلق  ميگيرد.
بخش دیگري با عنوان "جریمة تعجيل در خروج" در نظر گرفته شده است .طبق روند فعلي، این هزینه از سرمای هگذاراني كه مدت سرمایه گذاري  آنها در صندوق كمتر از 90 روز باشد، به صورت پلكاني از 5 درصد تا 1 درصد نسبت به قيمت ابطال دریافت خواهد شد. بنابراین، سرمای هگذاراني كه حداقل 90 روز از زمان صدور واحدهاي سرمایه گذاري آنها سپري شده باشد در صورت اقدام به ابطال واحد سرمایه گذاري  خود، هزینة این بخش را پرداخت نخواهند كرد.
ساز و كار نظارت بر صندوق هاي مشترك
شيوه هاي نظارت بر  صندوقهاي سرمای هگذاري در ایران به دو نوع كلي به شرح زیر قابل تفكيك است:  
الف) نظارت دروني يا نظارت اركان 
ساختار اداري و مدیریتي  صندوقهاي سرمای هگذاري به گونه اي است كه برخي از اركان و  ارائهدهندگان خدمات، در حين انجام دادن وظایف خود و مشاركت در ادارة امور صندوق، نوعي نظارت را نيز بر عمليات صندوق اعمال  ميكنند .
در نظام كنترل داخلي صندوق ها، وظيفة اصلي بر عهده عوامل زیر است:

  1. مدير: مدیریت صندوق به موازات  برنامهریزي و اداره امور جاري با استفاده از خدمات مشورتي و اجرایي اشخاص حقيقي و حقوقي متعدد، كنترل عمليات مجموعه را نيز بر عهده دارد. مهمترین  نظارتهاي مدیر عبارتند از: نظارت بر كلية مراحل اجرایي صندوق و دریافت و پرداخت ها  نظارت بر عملكرد كارگزاران و مدیر سرمای هگذاري صندوق.
  2. متولي: جایگاه متولي در نقش ناظر، در واقع وكالت و  امانتداري از جانب سرمایه گذاران براي نظارت بر حسن انجام امور و رعایت دقيق مفاد اساسنامه ،اميدنامه و مندرجات توافق ها ميان اركان و دس تاندركاران عمليات صندوق است. رئوس خدمات نظارتي متولي به شرح زیر است.
    نظارت مستمر بر عملكرد مدیر و ضامن  نظارت بر انتشار بموقع اطلاعات از سوي مدیر
    حصول اطمينان از ارائة بموقع گزارش عمليات و اظهارنظرهاي حسابرس
    طرح موارد تخلف هر یك از اركان و ارائه دهندگان خدمات از جمله مدیر ،ضامن و حسابرس و پيگيري موضوع از طریق سازمان بورس و سایر مراجع ذي صلاح.
  3. حسابرس: حسابرس در واقع بازوي اجرایي متولي در نظارت بر امور حسابداري و مالي صندوق است و در این حوزه اقداماتي به شرح زیر انجام  ميدهد:   
    - نظارت بر نحوة طراحي و اجراي سيستم كنترلهاي داخلي صندوق
    - اعمال نظارت و كنترل بر تمامي عمليات مالي صندوق
    - حصول اطمينان از صحت محاسبات خالص ارزش روز دارای يهاي صندوق
    - بررسي و اظهارنظر در مورد صورت هاي مالي و  گزارشهاي تهيه شده توسط مدیر.

ب) نظارت بيروني يا نظارت سازمان بورس و اوراق بهاداراشخاصي كه در داخل ساختار عملياتي صندوق قرار دارند، با اشراف كامل ،بر عمليات جاري نظارت  ميكنند. سازمان بورس و اوراق بهادار نيز بر اساس وظایف قانوني خود، نظارت هاي مؤثري را بر این نهاد مالي اعمال  ميكند .
نظارت سازمان با استفاده از دو ابزار مناسب به شرح زیر صورت  ميگيرد: 

  1. از طريق نرم افزار
    نرم افزاري كه با استفاده از رهنمودها و چارچوب مورد نظر سازمان و در تعامل با دس تاندركاران  صندوقها طراحي و  بهكار گرفته شده، داراي قابليت هاي بالایي است كه امكان اعمال نظارت مؤثر و جامع را بر عمليات روزانه صندوق ها از سوي سازمان فراهم كرده است .
  2. بازرسي حضوري
    در  بازرسيهاي حضوري از  صندوقهاي مشترک، كه به تناوب توسط كارشناسان سازمان بورس انجام  ميشود، موارد متعددي از جمله چگونگي پاسخگویي مسئولان صندوق و آگاهي آنها از چند و چون راهنمایي سرمای هگذاران، نحوة دریافت تقاضاي صدور و ابطال مطابق مقررات، چگونگي دریافت و كنترل مدارک مشتریان و ميزان رعایت مقررات مربوط، نحوة بایگاني مدارک دریافتي براي دسترسي مناسب، و ميزان توانایي كاربران  نرمافزار صندوق مورد توجه قرار  ميگيرد.

مرجع رسيدگي به تخلفات و اختلافات
سازمان بورس و اوراق بهادار مرجع رسيدگي به كلية تخلفات مدیر، ضامن ،متولي، حسابرس و كارگزاران صندوق از مقررات، مفاد اساسنامه و اميدنامة صندوق است. 

محمد انصاری

من به عنوان طراح و برنامه نویس در شرکت توسن در حوزه ی بانکداری فعالیت می کنم. بیشتر زمانم رو به مطالعه پیرامون طراحی نرم افزار اختصاص میدم. همچنین علاقه ی زیادی به فعالیت های ورزشی دارم و زمان کافی به ورزش اختصاص می دهم.

نظرات 0
برای ارسال دیدگاه وارد حساب کاربری خود شوید.

ورود به حساب کاربری ایجاد حساب کاربری
محمد انصاری
صندوق های سرمایه گذاری مشترک
زیگماوب