​​​​​​​اسيلوسکوپ در حقيقت رسامهاي بسيار سريع هستند که سيگنال ورودي را در برابر زمان يا در برابر سيگنال ديگر نمايش مي‌‌دهند. قلم اين رسام يک لکه نوراني است که در اثر برخورد يک باريکه الکترون به پرده‌اي فلوئورسان بوجود مي‌آيد.
  • حمید نظری
  • 1397/1/22
  • 0
  • 131

اسيلوسکوپ در حقيقت رسامهاي بسيار سريع هستند که سيگنال ورودي را در برابر زمان يا در برابر سيگنال ديگر نمايش مي‌‌دهند. قلم اين رسام يک لکه نوراني است که در اثر برخورد يک باريکه الکترون به پرده‌اي فلوئورسان بوجود مي‌آيد.

به علت لختي بسيار کم باريکه الکترون مي‌‌توان اين باريکه را براي دنبال کردن تغييرات لحظه‌اي (ولتاژهايي که بسيار سريع تغيير مي‌کنند، يا فرکانس‌هايبسيار بالا) بکار برد. اسيلوسکوپ بر اساس ولتاژ کار مي‌‌کند. البته به کمک مبدلها (ترانزيستورها) مي‌‌توان جريان الکتريکي و کميتهاي ديگر فيزيکي و مکانيکي را به ولتاژ تبديل کرد.


قسمتهاي مختلف اسيلوسکوپ

لامپ پرتو کاتدي

اسيلوسکوپ از يک لامپ پرتو کاتدي که قلب دستگاه است و تعدادي مدار براي کار کردن لامپ پرتو کاتدي تشکيل شده است. قسمتهاي مختلف لامپ پرتو کاتدي عبارتند از:

  • تفنگ الکتروني :

تفنگ الکتروني باريکه متمرکزي از الکترونهارا بوجود مي‌‌آورد که شتابزيادي کسب کرده‌اند. اين باريکه الکترون با انرژي کافي به صفحه فلوئورسان برخورد مي‌کند و بر روي آن يک لکه نوراني توليد مي‌‌کند. تفنگ الکتروني از رشته گرمکن ، کاتد ، شبکهآند پيش شتاب دهنده ، آند کانوني کننده و آند شتاب دهنده تشکيل شده است.

الکترونها از کاتدي که بطور غير مستقيم گرم مي‌شود، گسيل مي‌‌شوند. اين الکترونها از روزنه کوچکي در شبکه کنترل مي‌‌گردند. شبکه کنترل معمولا يک استوانه هم محور با لامپ است و داراي سوراخي است که در مرکز آن قرار دارد. الکترونهاي گسيل شده از کاتد که از روزنه مي‌‌گذرند (به دليل پتانسيل مثبت زيادي که به آندهاي پيش شتاب دهنده و شتاب دهنده اعمال مي‌‌شود)، شتاب مي‌‌گيرند. باريکه الکتروني را آند کانوني کننده ، کانوني مي‌‌کند.

  • صفحات انحراف دهنده :

 صفحات انحراف دهنده شامل دو دسته صفحه است. صفحات انحراف قائم که بطور افقي نسب مي‌شوند و يک ميدانالکتريکيدر صفحه قائم ايجاد مي‌‌کنند و صفحات y ناميده مي‌‌شوند. صفحات انحراف افقي بطور قائم نصب مي‌شوند و انحراف افقي ايجاد مي‌‌کنند و صفحات x ناميده مي‌‌شوند. فاصله صفحات به اندازه کافي زياد است که باريکه بتواند بدون برخورد با آنها عبور کند.

  • صفحه فلوئورسان :

جنس اين پرده که در داخل لامپ پرتو کاتدي قرار دارد، از جنس فسفر است. اين ماده داراي اين خاصيت است که انرژيجنبشيالکترونهاي برخورد کننده را جذب مي‌‌کند و آنها را به صورت يک لکه نوراني ظاهر مي‌سازد. قسمتهاي ديگر لامپ پرتو کاتدي شامل پوشش شيشه‌اي ، پايه که از طريق آن اتصالات برقرار مي‌‌شود، است.


مولد مبناي زمان

اسيلوسکوپها بيشتر براي اندازه گيري و نمايش کمياتوابسته به زمان بکار مي‌‌روند. براي اين کار لازم است که لکه نوراني لامپ روي پرده با سرعت ثابت از چپ به راست حرکت کند. بدين منظور يک ولتاژ مثبت به صفحات انحراف افقي اعمال مي‌‌شود. مداري که اين ولتاژ مثبت را توليد مي‌‌کند، مولدمبناي زمان يا مولد رويش ناميده مي‌‌شود.

مدارهاي اصلي اسيلوسکوپ

سيستم انحراف قائم

چون سيگنالها براي ايجاد انحراف قابل اندازه گيري بر روي صفحه لامپ به اندازه کافي قوي نيستند، لذا معمولا تقويت قائم لازم است. هنگام اندازه گيري سيگنالهاي با ولتاژ بالا بايد آنها را تضعيف کرد تا در محدوده تقويت کننده‌هاي قائم قرار گيرند. خروجي تقويت کننده قائم ، از طريق انتخاب همزماني در وضعيت داخلي، به تقويت کننده همزمان نيز اعمال مي‌‌شود.

 

 

 

سيستم انحراف افقي

صفحات انحراف افقي را ولتاژ رويش که مولد مبناي زمان توليد مي‌‌کند، تغذيه مي‌کند. اين سيگنال از طريق يک تقويت کننده اعمال مي‌‌شود، ولي اگر دامنه سيگنالها به اندازه کافي باشد، مي‌‌توان آن را مستقيما اعمال کرد. هنگامي ‌که به سيستم انحراف افقي ، سيگنال خارجي اعمال مي‌‌شود، باز هم از طرق تقويت کننده افقي و کليد انتخاب رويش در وضعيت خارجي اعمال خواهد شد. اگر کليد انتخاب رويش در وضعيت داخلي باشد، تقويت کننده افقي ، سيگنال ورودي خود را از مولد رويش دندانه‌داري که با تقويت کننده همزمان راه اندازي مي‌‌شود، مي‌‌گيرد.

همزماني

هر نوع رويشي که بکار مي‌‌رود، بايد با سيگنال مورد بررسي همزمان باشد. تا يک تصوير بي حرکت بوجود آيد. براي اين کار بايد فرکانس سيگنال مبناي زمان مقسوم عليه‌اي از فرکانس سيگنال مورد بررسي باشد.

مواد محو کننده

در طي زمان رويش ، ولتاژ دندانه‌دار رويش اعمال شده به صفحات x ، لکه نوراني را بر يک خط افقي از چپ به راست روي صفحه لامپ حرکت مي‌دهد. اگر سرعتحرکت کم باشد، يک لکه ديده مي‌‌شود و اگر سرعت زياد باشد، لکه به صورت يک خط ديده مي‌‌شود. در سرعتهاي خيلي زياد ، ضخامت خط کم شده و تار به نظر مي‌‌رسد و يا حتي ديده نمي‌‌شود.

 

کنترل وضعيت

وسيله‌اي براي کنترل حرکت مسير باريکه بر روي صفحه لازم است. با اين کار شکل موج ظاهر شده بر روي صفحه را مي‌‌توان بالا يا پائين يا به چپ يا راست حرکت داد. اين کار را مي‌‌توان با اعمال يک ولتاژ کوچک سيستم داخلي (که مستقل است) به صفحات انحراف دهنده انجام داد. اين ولتاژ را مي‌‌توان با يک پتانسيومترتغيير داد.

کنترل کانوني بودن

الکترود کانوني کننده مثل يک عدسيبا فاصله کانوني تغيير مي‌‌کند. اين تغيير با تغيير پتانسيل آند کانوني کننده صورت مي‌‌گيرد.

کنترل شدت

شدت باريکه با پتانسيومتر کنترل کننده شدت که پتانسيل شبکه را نسبت به کاتد تغيير مي‌‌دهد، تنظيم مي‌‌شود.

مدار کاليبره سازي

در اسيلوسکوپهاي آزمايشگاهي معمولا يک ولتاژ پايدار داخلي توليد مي‌‌شود که دامنه مشخصي دارد. اين ولتاژ که براي کاليبره سازي مورد استفاده قرار مي‌گيرد، معمولا يک موج مربعي است

 

تنظیمات پایه

اگرچه کلیدهای کنترلی اسکوپ های مختلف کمی با هم فرق می کنه ولی در مجموع در اسکوپ های آنالوگ یک سری کلید های اساسی وجود داره که اگرچه در ظاهر تفاوت هایی وجود داره ولی در نهایت وظیفه ی اونا در مدل های مختلف یکیه و در شکل زیر یکی از ساده ترین مدل ها رو می بینید. این شکل به چهار قسمت مختلف تقسیم شده که سه قسمت مهم اون نامگذاری شده که در زیر توضیح اون ها رو می بینید

انتخاب و ضعیت عمودی (کلید VerticalMODE در مرز مشترک قسمت 2 و 3)

بسته به این که بخواهیم از کدوم یک از ورودی های اسکوپ استفاده کنیم می تونیم کلید MODE رو تنظیم کنیم که به ترتیب از بالا به پایین اسکوپ، روی صفحه نمایش، کانال یک، کانال دو، دو موج راهمزمان و در وضعیت ADD، جمع ریاضی دو موج را نشان خواهد داد.

توجه1: بعضی از اسکوپ ها بجای کلید DUAL دو کلید دیگر به نام های ALT و CHOP دارند که هر دوی اون ها هم دو موج رو همزمان نمایش می دن اما تفاوت ALT و CHOP در اینه که ALT یک دوره تناوب از یک موج رو به طور کامل و بسیار سریع نمایش میده و بعد موج کانال دیگه رو. اما این تغییر انقدر سریع انجام میشه که ما اون رو حس نمی کنیم. اما وضعیت CHOP به صورت انتخابی بریده هایی از یک موج و بریده هایی ازیک موج دیگه رو هم زمان نشون میده که ممکنه شکل موج در فرکانس های پایین با نقطه هایی خالی نشون داده بشه.

توجه2:(MODEX-Y) در بعضی از اسکوپ ها دکمه ی تغییر وضعیت به X-Y در کنار همین دکمه های Vertical mode قرار داره و در بعضی در قسمت تریگر و برخی در قسمت های دیگه مثلا کلید MODE (نه Vertical MODE مثل چیزی که در بالا توضیح داده شد). اما چیزی که مهمه اینه که این وضعیت برای حذف بین دو کانال استفاده میشه و درواقع اونچه بر روی اسکوپ نشون داده میشه، مشخصه ی انتقالی بین دو نقطه است که محور عمودی معرف تغییرات کانال A و محور افقی نمایش تغییرات کانال B است.

.کنترل زمان

همون طور که در شکل قسمت 1 می بینید صفحه نمایش (CRT) اسکوپ با واحدهایی مدرج شده که در مورد زمان برای پیدا کردن فرکانس موج استفاده می شه به این شکل که فرض کنیم یک موج به ورودی اسکوپ وارد شده(منبع اش می تونه مثلا یک سیگنال ژنراتور یا یک ترانس باشه که توضیح داده خواهد شد) و ما می خواهیم فرکانس اش رو پیدا کنیم. اول باید سوییچ Sweep time/Div رو به صورتی تنظیم کنیم که یک موج ثابت با حداقل یک دوره ی تناوب بر روی صفحه مشخص بشه، بعد از اون عددی رو که سوییچ روی اونه در واحد اون قسمت ضرب کنیم و به این ترتیب دوره ی تناوب یا پریود موج به دست می یاد که با معکوس کردن اون می تونیم فرکانس اش رو به دست بیاریم. مثلا فرض کنیم در مورد موج بالا اگه سوییچ time/div(بخونید تایم دیویژن) روی عدد 5 در قسمت ms باشه، نشون می ده که هر واحد افقی ما 5 میلی ثانیه رو نشون می ده و از اون جایی که موج ما در یک دوره ی تناوب در امتداد 4 خونه قرار گرفته، پس 4 تا 5 میلی ثانیه که 20 میلی ثانیه(یا 0.02 ثانیه) است دوره ی تناوب این موجه و در نتیجه فرکانس اون 0.02/1 یا پنجاه هرتزه که مثلا می تونه خروجی یه ترانس از برق شهری باشه.

 

کنترل ولتاژ یا دامنه

کنترل دامنه یا روش خوندن دامنه ی موج دقیقا مثل روش خوندن زمانه با این تفاوت که باید واحد های عمودی در Volt/Div (بخونید ولت دیویژن) ضرب بشه. مثلا در مورد موج بالا اگه بخواهیم ولتاژ P-P (پیک تو پیک یا از قله تا قله) رو اندازه بگیریم. با فرض اینکه Volt/Div بر روی عدد 1 باشه از قله تا قله ی موج ما 4 خونه رو اشغال کرده که ضربدر عدد یک، 4 ولت رو نشون میده. و این تنظیمات برای هر کانال ورودی باید به طور جداگانه انجام بشه و موج هر کانال باید بر اساس مقیاس خودش خونده بشه.

نکته ی مهم: در اکثر اسکوپ ها روی دستگیره های Time/Div و Volt/Div یه دستگیره ی کوچکتر وجود داره که برای کالیبره کردن اسکوپ استفاده میشه و ما همیشه باید قبل از تنظیم این سوییچ ها این دستگیره ی کوچکتر رو تا انتها در جهت عقربه های ساعت بچرخونیم در غیر اینصورت اندازه گیری های ما صحیح نخواهد بود.

 

انتخاب وضعیت های AC , GND , DC

این کلید سه حالته که معمولا زیر Volt/Div قرار داره به ما امکان میده که نوع خروجی مون رو انتخاب کنیم به این صورا که اگر کلید در وضعیت AC قرار داشته باشه تنها مولفه ی AC سیگنال نمایش داده خواهد شد و مقدار DC یا آفست موج ما حذف خواهد شد. وضعیت GND ورودی ما را به زمین اتصال کوتاه می کند و امکان تنظیم عمودی سطح صفر رو به ما میده. و وضعیت DC موج رو دست نخورده و بدون تغییر به ما نشون می ده که این موج مقدار شامل DC و AC خواهد بود.

توجه: همیشه در ابتدای کار باید از تنظیم بودن وضعیت صفر اسکوپ مطمئن بشیم به این ترتیب که کلید رو در حالت GND قرار داده و با دستگیره های Position خط افقی را بر روی صفر قرار دهیم. اینکار را باید برای هر کانال به طور جداگانه باید انجام دهیم و برای تغیر وضعیت از یک کانال به کانال دیگه می تونیم از کلید MODE (که توضیح داده شد) استفاده کنیم.

نکته1: استفاده از وضعیت AC اگرچه می تونه باعث مسدود کردن مقدار DC موج بشه اما در فرکانس های پایین می تونه باعث اعوجاج و به هم ریختگی شکل موج بشه و دلیل این مسئله استفاده از خازن های ظرفیت بالایی است که برای حذف مقدار DC موج درون اسکوپ وجود داره.

 نکته2: اگرچه استفاده از وضعیت AC، ممکنه مشکل مطرح شده در قسمت الف رو بوجود بیاره، اما استفاده ی مفید اون می تونه برای اندازه گیری ریپل های بسیار کوچک موجود بر روی ولتاژ های به ظاهر DC باشه.(چطوری؟)

نکته3: تنها مشکل وضعیت DC اینه که ممکنه مقدار DC موج، مزاحم اندازه گیری دقیق مقدار AC بشه.

اساسی ترین مسائل مربوط به اسکوپ رو بررسی کردیم ولی مطالب دیگه ای هم وجود داره که معمولا در استفاده های مقدماتی کمتر از اونا استفاده میشه مثل تریگر کردن اسکوپ با یک منبع خارجی(و کلا بخش Triggering) یا کالیبره کردن اسکوپ بوسیله ی سیگنال مربعی یی که اسکوپ در اختیارمون قرار میده و یا مسایل نسبتا گسترده در رابطه با پروب ها جهت اندازه گیری های بسیار دقیق و ... که در یک پست دیگه بعد از معرفی مولتی متر دیجیتال و سیگنال ژنراتور، اونا رو خواهم نوشت ولی تنظیم برخی از کلیدهای بخش Triggering رو (بدون دلیل) جهت اندازه گیری صحیح در قسمت راهنمای قدم به قدم نوشته ام.

راهنمای قدم به قدم استفاده از اسکوپ

  • قدم اول: روشن کردن اسکوپ!

 قدم دوم: اطمینان از کالیبره بودن اسکوپ

کلید های Gain Variable Control رو که به صورت کلیدی کوچکتر بر روی کلیدهای Volt/Div و Time/Div وجود داره تا انتها در جهت عقربه های ساعت بچرخونید.

  • قدم سوم: تنظیم زمین اسکوپ

کلید سه حالته ی AC GND DC رو برای هر دو کانال در حالت GND قرار بدید و با دستگیره ی Position محور عمودی رو روی صفر قرار بدید. بوسیله ی کلیدهای Intensity و Focus به ترتیب شدت نور و نازکی موج رو تنظیم کنید و بعد از تنظیم زمین کلیدها رو در وضعیت DC قرار بدید.

  • قدم چهارم: وصل مدار به اسکوپ

اگر از یک کانال می خواهید استفاده کنید با یک پروب و اگه از دو کانال با دو پروب باید مدار رو به اسکوپ وصل کنید. به این صورت که سوکت پروب رو به ورودی کانال مورد نظر وصل کنید و سر دیگه ی اون رو به دو سر المان یا قسمتی از مدار که می خواهید تغییرات ولتاژ اون رو بررسی کنید، وصل کنید

  • قدم پنجم: پایداری موج 

اگه موجی که روی صفحه نشون داده میشه یا سریع حرکت میکنه، دستگیره ی Trigger Level رو در حالت وسط قرار بدید و یه کم Time/Div رو هم تغییر بدید تا شکل موج واضحتر بشه و اگه موجتون ثابت بود به قدم بعد برید.

  •  قدم ششم: انتخاب منبع

کانال مورد نظرتون رو برای نمایش روی صفحه بوسیله ی کلید چند حالته ی Vertical Mode انتخاب کنید. اگه هر دو کانال رو هم زمان می خواهید ببینید یکی از حالتهای ALT یا CHOP رو انتخاب کنید و اگه مجموع دو موج مورد نظرتونه وضعیت ADD رو انتخاب کنید. 

  • قدم هفتم: اندازه گیری مشخصات موج

تعداد خونه های افقی رو که در امتداد یک دوره ی تناوب قرار گرفته اند در واحد Time/Div ضرب کنید و عدد به دست اومده رو معکوس کنید تا فرکانس موج بدست بیاد. برای بدست اوردن دامنه ی سیگنال، تعداد خونه های افقی رو از قله تا پایین ترین نقطه ی موج بشمارید و در Volt/Div اون کانال ضرب کنید. عدد به دست اومده اندازه ی دامنه ی P-P موج خواهد بود.

اگه مدارتون رو دست بسته باشید و اسکوپ تون هم سالم باشه باید بعد از این مراحل یک شکل موج ثابت رو بر روی اسکوپ ایجاد کرده باشید و مشخصات اون رو هم اندازه گیری کرده باشید. در غیر اینصورت باید دنبال پیدا کردن اشکال مدارتون یا اطمینان از سالم بودن اسکوپ باشید. در پست های بعدی کار با سیگنال ژنراتور و مولتی متر دیجیتال رو خواهم نوشت. موفق باشید.

 

نظرات0
برای ارسال دیدگاه وارد حساب کاربری خود شوید.

ورود به حساب کاربریایجاد حساب کاربری