در تمام تأسیسات الکتریکی زمین کردن یکی از مهمترین و اساسی ترین اقدامی است که برای جلوگیری از آسیب دیدن دستگاه های الکتریکی و تضمین سلامتی اشخاصی که به نحوی با این تجهیزات سر و کار دارند انجام می گیرد
  • مریم زمانی
  • 1397/2/2
  • 0
  • 159

در تمام تأسیسات الکتریکی زمین کردن یکی از مهمترین و اساسی ترین اقدامی است که برای جلوگیری از آسیب دیدن دستگاه های الکتریکی و تضمین سلامتی اشخاصی که به نحوی با این تجهیزات سر و کار دارند انجام می گیرد . بررسی آمارهای قطعی سیستم های مخابراتی در سالهای اخیر نشان می دهد که قسمتی از این قطعی ها مربوط به غیر استاندارد بودن سیستم گراندینگ در بعضی از ایستگاه ها بوده که این موضوع باعث خسارات فراوانی به سیستم های مخابراتی گردیده است . در شبکه های مخابراتی بویژه سیستم های ارتباطی مایکروویو ، سیستم گراندینگ از اهمیت خاصی برخوردار است از این رو طراحی دقیق ، نصب صحیح و نگهداری اصولی سیستم گراندینگ یا زمین کردن با در نظر گرفتن شرایط محیطی و جغرافیایی هر منطقه امری مهم و ضروری است .

هدف از ایجاد زمین کردن
هدف از ایجاد زمین کردن و به کارگیری این سیستم حفاظت ایستگاههای مخابراتی در مقابل جریان های ناگهانی ناشی از تخلیه بار الکتریکی یا القایی است و با اطمینان از اینکه جریان های تخلیه شده یا القایی در قسمت های هدایت کننده شبکه زمین به نحوی توزیع شود که جریان حاصله در هر شاخه به حداقل مقدار ممکن تنزل یابد یکی از عوامل مهم و مخربی که باعث خراب شدن ایستگاههای مخابراتی می شود صاعقه و رعد و برق است .

 

صدمات عمده ساعقه به چهار دسته تقسیم می شود :

  1. برخورد مستقیم به شخص که باعث توقف قلب یا عوارض و بحران های دیگر می شود .
  2. برخورد به ساختمان ها و دکل ها که مجهز به آتش سوزی و سوختن دستگاه های رادیویی و در نهایت تخریب می گردد .
  3. ایجاد جرقه ، اگر در مسیر تخلیه بار الکتریکی به مقاومت بزرگی برخورد کند هنگام عبور در آن نقطه ایجاد جرقه می کند که آن را جرقه گوشه ای می گویند .

    بعضی از عوامل ایجاد جرقه گوشه ای عبارتند از :

    الف ) نقص در سیستم حفاظت صاعقه
    ب ) مسیر غیر صحیح هادی ها
    ج ) امپدانس زیاد سیستم حفاظت صاعقه

  4. ایجاد ولتاژ گامی یا قدمی – اختلاف ولتاژ ایجاد شده در فاصله بین قدم انسان می تواند مرگ آور باشد جریان در بدن انسان از پاها عبور می کند .

ولتاژ تماسی – مشابه گامی یا قدمی است اما گرادیان ولتاژ بین عمل اتصال به الکترود و محل خروج جریان از بدن شخص وجود دارد .

اصولاً صاعقه از مسیری که امپدانس کمتری دارد به زمین می رسد که معمولاً سیم های الکتریکی یا لوله های آب می باشند بنابراین فلزاتی که کاملاً زمین شده  باشند تخلیه الکتریکی صاعقه را با ضرر و زیان کمتری انتقال می دهند و بالعکس در مولد عایق یا نیمه عایق ها ضربه دریافتی در اثر تخلیه ایجاد انفجاری می کند که معمولاً درختان از این نوع هستند .

اجزاء اصلی و عمده ای که در سیتسم های حفاظتی جهت تخلیه بار الکتریکی باید در نظر گرفت :

  1. شبکه ترمینال هوایی
  2. شبکه ترمینال زمینی
  3.  هادی های میانی
  4. خم برای جلوگیری از جرقه گوشه ای

دلایل زمین کردن یا گراندینگ و انواع آن
الف ) محافظت افراد و حیوانات  ب ) محافظت وسایل و تجهیزات  ج ) فراهم کردن شرایط کار صحیح

د ) اطمینان از قابلیت کار الکتریکی   هـ ) جلوگیری از ولتاژ تماسی   و ) حذف ولتاژ اضافی

ز )  جلوگیری از ولتاژ های ناخواسته و رعد و برق

انواع زمین کردن
زمین کردن ( گراندینگ  ) در تأسیسات الکتریکی بر سه قسم می باشد :

  1. زمین کردن حفاظتی       2- زمین کردن الکتریکی                       3- زمین کردن مصنوعی

زمین کردن حفاظتی
زمین کردن حفاظتی عبارت است از زمین کردن کلیة قطعات فلزی تأسیسات الکتریکی که در تماس مستقیم ( فلز به فلز ) با مدار الکتریکی قرار ندارد این نوع زمین کردن به خصوص برای حفاظت اشتخاص در مقابل اختلاف سطح تماس زیاد به کار برده می شود بدین جهت ساختمان ها و دستگاههای مخابراتی را که امکان تماس عمدی یا سهوی با آن وجود دارد را به تأسیسات زمینی که برای این منظور احداث شده است مرتبط می شود مانند اتصال پوسته ژنراتورها به زمین .

اطلاعات و نکات ضروری برای داشتن یک سیستم حفاظتی مطمئن

  1. داشتن اطلاعات لازم جهت ایجاد زمین در هر نقطه ایستگاه
  2. رعایت تربیت کاربردی فیوزها در مدارات الکتریکی با توجه به آمپرهای مصرفی و رعایت نکات ایمنی
  3. ایجاد پوشش های حفاظتی لازم برای هر قسمت
  4. توان ایجاد زمین های مختلف به منظور های گوناگون

مشخصات یک زمین ایده آل

الف – داشتن مقاومت الکتریکی
ب – داشتن استقامت خوب در برابر اکسیده شدن سیتسم های زمین ( زمین آهکی نباشد )
ج  - داشتن قابلیت انتقال جریان زیاد به طور مکرر
د ) داشتن قابلیت برای کار در مدت بیش از 20 سال

روش های مختلف زمین کردن حفاظتی

  1. کوبیدن میله زمین
  2. موازی کردن میله زمین
  3. دفن کردن هادی ها ،ورقه ها و صفحات
  4. استفاده از سیستم فلزی در زمین 
  5. استفاده از میله و سیمهای فوندانسیون

شرایطی که برای اجرای یک زمین مناسب بایستی بکار رود

  1. در نظر گرفتن رطوبت خاک
  2. در نظر گرفتن مقاومت الکتریکی کم خاک
  3. توان ایجاد زمین های مختلف احتمالی
  4. عدم وجود مقاومت مکانیکی خاک
  5. عدم وجود مقاومت مکانیکی خاک

وسایل برقی معمولاً با برق 220 ولت سه فاز کار می کند و بدن انسان مقاومتی بین 3000 ~ 1500 اهم دارد اگر مقاوت گسترده زمین را به بین 1000 ~ 500 اهم در نظر بگیریم و همچنین شرط مهم و اصلی برای حفاظت انسان و جانداران باید اختلاف ولتاژ سطح زمین از 125 ولت تجاوز نکند .

 مقاومت زمین    +  مقاومت انسان   =  مقاومت کل

V = RI           

این جریانی است که می تواند از بدن انسان عبور کند و انسان صدمه نبیند همچنین اختلاف سطح تماس – در خارج از محدوده پست های فشار قوی نبایستی از 65 ولت تجاوز کند .

زمین کردن الکتریکی
زمین کردن الکتریکی یعنی زمین کردن نقطه ای از دستگاه های الکتریکی و ادوات برقی که جزئی از مدار الکتریکی می باشند . مثل زمین کردن مرکز  ستاره ، سه فاز ترانسفورماتورها و یا ژنراتورها و یا زمین کردن سیم وسط یا سیم مشترک در ژنراتور جریان دائم سری شده باید دفت کرد که کلیة مصال مصرفی فلزی به یکدیگر کاملاً متصل و به سیستم زمین وصل گردند به طور کلی میله های برق گیر و قطعات فلزی ساختمان باید به صورت یکپارچه سیستم حفاظتی ایستگاه را بوجود آورند تا احتمال بروز خطر برای دستگاههای رادیو و مالتی پلکس و منابع تغذیه کاهش یابد همچنین اتصال و یوگایدها و بست های فلزی کابل کواکسیال و کابل های تغذیه نیرو به سیستم زمین احتمال خطر ناشی از صاعقه را کاهش می دهد .

نکات مورد توجه در زمین کردن الکتریکی

  1. ماکزیمم جریانی که در موقع اتصال زمین شبکه از آن می گذرد و منبع قرار داده شود
  2. در شبکه و تأسیساتی که دارای ولتاژ های مختلف می باشند معمولاً از یک زمین مشترک الکتریکی استفاده نمی شود ( ولی در ایستگاههای مایکروویو که عملاً تابلو برق دارای ولتاژهای ورودی متفاوت با ولتاژ مصرفی تأسیسات مخابراتی می باشند را طبق آئین نامه CCITT از سیستم یکپارچه استفاده می شود)
  3. در صورتیکه در تأسیسات زمین الکتریکی در موقع اتصال زمین شدن شبکه ، ولتاژ زمین بزرگتر از 125 ولت شود باید سیم های رابط به زمین الکتریکی را عایق و در مقابل تماس سمومی و عمدی محافظت کرد .

نصب میله های الکتروشیمیایی راست

الف ) مناسب ترین محل را با در نظر گرفتن شرایط خاک ، راحتی نصب ، نگهداری و نزدیکی به دستگاهی که باید زمین شود انتخاب نمائید .
ب ) سوراخی به عمق حدود 3000 و قطر mm 75 تعبیه می کنیم .
ج ) میله را طوری که کلمپ آن بالا باشد داخل سوراخ قرار می دهیم چال کردن میله در عمقی که نوار قرمز کمی بالای سطح زمین قرار گیرد معرف نصب صحیح میله می باشد برای اینکه میله خوب عمل نماید باید مجاری تنفسی سر میله حداقل mm 30 بالای سطح زمین باشد .
هـ ) دو سطل آب و نمک با ترکیب یک کیلوگرم نمک نرم در هر سطل آماده نمایید .
و ) میله را در محل خود قرار داده و برای ایجاد رطوبت کافی و فعال کردن مواد شیمیایی داخل میله یک یا دو سطل آب در سوراخ اطراف میله می ریزیم .
ز ) باید مطمئن شویم که مجاری تنفسی مسدود نشده و بالای سطح زمین قرار گرفته باشد در این حال میله مستقر شده و آماده پر کردن می باشد لذا فضای اطراف میله را با خاک پر می کنیم .
د ) وقتی که یک میله مستقر شد سیم یا کابل زمین را به پیچ U شکل سر میله با کلمپ می بندیم بعد سیستم مانند یک الکترود زمین عمل می کند .

نصب میله های الکتروشیمایی L شکل
در محل هایی که شرایط طبیعی مانع از به کاربردن میله های الکتروشیمیایی راست باشد به جای آن میله های L شکل انتخاب می شوند . میله های L شکل باید حتی الامکان در عمق زمین طوری نصب شوند که انتهای آن حداقل mm 80 از زانو پایین تر باشد .

الف ) پس از انتخاب بهترین عمل برای نصب میله کانالی به عرض یک متر و طول 3 متر با شیب به سمت محل انتهای میله حفر نمائید .
ب ) مخلوطی از خاک نرم و دانه های نمک تهیه می کنیم .
ج ) حدود 3 سطل از مخلوط خاک و نمک را برای ساختن بستر لوله کف کانال پهن نموده برای مرطوب کردن روی آن به آرامی آب می ریزیم .
د ) میله روی مخلوط خاک و نمک طوری بخوابانید که انتهای میله حداقل mm 80  پایین تر از زانو بوده و مجاری تنفسی حداقل mm 30 بالای سطح زمین باشد .
هـ ) قسمت افقی میله را با باقیمانده خاک و نمک طوری می پوشانیم که به شکل یک تاج در طول نهایی میله باشد .
ز )  مخلوط را با آب مرطوب نموده و برای جلوگیری ازتبخیر آب روی آن را با ورق پلاستیک و یا کاغذ قیراندود می پوشانیم  .
ط ) پس از اطمینان از اینکه مجاری تنفسی سر میله بالای سطح زمین باقیمانده است تمام کانال را با خاک پر کرده و محکم می کوبیم .

مشخصات فنی الکترود شیمیایی زمین

  1. جنس دیواره خارجی میله از مس نوع K می باشد .
  2. قطر خارجی میله mm 54 می باشد .
  3. طول میله m 05/3 می باشد ( میله راست ).
  4. مقاومت گسترده پس از شش ماه از تاریخ نصب در شرایط نرمال کمتر از 5 اهم می باشد .
  5. مادة داخل میله از جنس الکترولیت شیمیایی فعال شوند ، با رطوبت می باشند .
  6. سیم زمین مورد نیاز سیم مسی طنابی نمره 3 تا 8 واحد آمریکایی یا معادل آنها می باشند .
  7. عمر مفید میله های موجود در شرایط نرمال بیش از 20 سال پیش بینی شده است .

روش های اندازه گیری مقدار مقاومت زمین

در شبکه های مخابراتی بویژه سیستمهای ارتباطی مایکروویو گراندینگ از اهمیت خاصی برخوردار است از این جهت طراحی دقیق ، نصب صحیح و نگهداری اصولی سیستم گراندینگ امری مهم و ضروری است . اگر نتایج اندازه گیری شده خارج از مقادیر استاندارد باشد می بایست در اسرع وقت نسبت به اصلاح آن اقدام شود .

مقادیر استاندارد مقاومت گراند

  • برای سیستمهای 30 کانالی و بالاتر زیر دو اهم باشد .
  • برای سیستمهای کمتر از 30 کانال در صورتیکه ایستگاه در قله کوه نباشد زیر پنج اهم باشد .
  • برای سیستمهای دیجیتالی 2 و بالاتر زیر دو اهم می باشد .

برای اندازه گیری مقدار مقاومت گراند باید استفاده صحیح از دستگاه اندازه گیری مربوطه و روش اجرای کار مقدار مقاومت گراند باید استفاده صحیح از دستگاه معرفی دستگاه و نحوة صحیح اندازه گیری تهیه و تنظیم گردد .

 

دستگاههای اندازه گیری مقاومت گسترده زمین
دستگاه Megger : این دستگاه از دو قسمت دستگاه و متعلقات آن تشکیل شده که متعلقات آن جدا از دستگاه می باشند و حتماً بایستی آنها هنگام کار همراه دستگاه باشند .

متعلقات دستگاه اندازه گیری Megger عبارتند از :

الف ) چهار عدد میله تست ( Rod ).
ب ) یک جفت سیم رابط به طول های 25 و 50 متری به همراه قرقره های مخصوص آن .
ج ) یک جفت سیم رابط به طول 3 متر.
د ) چهار عدد فیش اتصال سیمهای رابط به دستگاه .
هـ ) یک عدد چکش.

شرح مدار Megger و روش کار آن
مدار داخلی دستگاه Megger تشکیل شده از دینام ، دسته دینام ، ترانسفورماتور (1:1) ، رئوستا ،‌کلید ساز، گالوانومتر ،‌ کلید تبدیل .

با چرخاندن دسته اندوکتور یا دسته دینام جریان متناوبی توسط دینام در مدار ایجاد می شود که مدار از طریق سیم پیچی اولیه ترانسفورماتور و میل زمین E و زمین کمکی H بسته می شود . سیم پیچی ثانویه ترانسفورماتور به رئوستا متصل است و همیشه جریانی برابر جریان اولیه خواهد داشت (چون نسبت تبدیل 1:1 می باشد ) طرف ثانویه از طریق کلید تبدیل به میل زمین وصل است بین رئوستا S کلید کننده قرار دارد که همزمان با گرداندن دسته اندوکتور جریان کلید شده ای را به گالوانومتر می رساند .

با گرداندن دسته دینام رئوستا تغییر کرده چنانچه عقربه به گالوانومتر روی صفر ثابت باشد مقاومت رئوستا مقدار گسترده زمین خواهد بود .

روش عملی کار
حالت اول – کلید دو وضعیتی سمت چپ دستگاه را در حالت اتصال باز قرار می دهیم یکی از میله های تست را در فاصله بیست متری دکل در زمین می کوبیم و آنرا توسط رابط بیست و پنج متری و فیش مربوطه از طریق ترمینال (S ) به دستگاه وصل می کنیم . میله تست دیگری در فاصله چهل متری و در همان امتداد میله اول در زمین کوبیده و آن را توسط سیم رابط پنجاه متری و فیش مربوطه توسط ترمینال به دستگاه وصل می کنیم و توسط دو عدد سیم های رابط سه متری ، سیم گراند دکل را به ترمینال های C1, C2 دستگاه متصل می نمائیم .

حالت دوم – کلید  دو وضعیتی سمت چپ دستگاه را در حالت اتصال کوتاه قرار می دهیم این حالت مانند روش اول می باشد با این تفاوت که فقط یکی از سیم های رابط سه متری به دستگاه متصل می گردد ( چون دو ترمینال C1, P1 از داخل بهم متصل شده است .) در این حالت سیم سه متری را فقط به ترمینال C اتصال می دهیم .

نکاتی مهم در رابطه با دستگاه Megger و اندازه گیری مقاومت گسترده زمین

  1. اندازه گیری مقاومت گسترده زمین ایستگاه ها باید زمانی انجام شود که زمین بدترین حالت خود را داشته باشد و این زمان می تواند از اوائل خرداد تا اوائل مهرماه باشد .
  2. به منظور دقت در اندازه گیری بهتر است که اندازه گیری چند نقطه مختلف انجام شود .
  3. روش اندازه گیری برای مدل های مختلف دستگاه یکسان باشد .
  4. ضمن مرطوب بودن زمین بهتر است هر سال اندازه گیری مقاومت گسترده زمین انجام شود .
  5. میله های تست اول و دوم ( بیست متری و چهل متری ) پای دکل حتی الامکان باید در یک امتداد باشد .
  6. باید دقت کرد که سیم های m 25 و m 50 رویهم نباشد .
  7. باید دقت کرد که در زمان اتصال میله های تست ( Rod) توسط سیم های رابط به ترمینال ها دستگاه خاموش باشد ( سکتور در وضعیت OFF باشد )
  8. در زمان انجام تست از قطع کردن اتصالات خودداری شود .

اما دستگاه دیگری به نام Digital Earth Taster  وجود دارد که همانند دستگاه Megger است روش کارهمان روش قبلی می باشد .

مفاهیم و علائم روی دستگاه
الف ) هنگامیکه ولتاژ باطری دستگاه ضعیف گردد و پیکانی کنار علامت فوق روی صفحه نمایش ظاهر می شود در این حالت دستگاه فقط برای یک یا دو آزمایش قدرت کافی دارد بنابراین باطری باید شارژ گردد .
ب ) RC – هنگامیکه اتصال با میله تستی که در فاصله چهل متری دکل قرار دارد کامل نباشد خط تیره ای جلوی علامت فوق  روی صفحه نمایش بطور اتوماتیک ظاهر می شود گاهی نیز بعلت زیاد بودن مقاومت زمین در اطراف میله تست فوق این علامت ظاهر می گردد .برای برطرف کردن آن می توان اطراف میله تست را مرطوب کرد و یا محل آن را تغییر داد .
ج ) RP – جهت چک کردن اتصال با میله تستی که در فاصله m20 دکل قرار دارد باید کلید Test RP را فشار داد و در صورت ناقص بودن اتصالات علائم خط تیره کنار RP روی صفحه نمایش ظاهر می شود باید اتصالات مربوطه دوباره چک شود .
د ) هنگامی که سطح ولتاژهای ناخواسته ( نویز ) بیش از مقدار باشد خط تیره ای کنار علامت فوق ظاهر می شود در این حالت تست مورد نظر جواب صحیحی نخواهد داشت و باید میله های تست را تغییر داد.
ح ) زمانیکه مقاومت مورد اندازه گیری بیش از رنجی که توسط سلکتور انتخاب گردید علامت 10 در سمت چپ صفحه ظاهر می شود لذا باید رنج بالاتری انتخاب شود .

نحوة شارژ باطری دستگاه Megger دیجیتالی

  1. مطمئن باشیم که دستگاه به مدارات خارجی متصل نباشد .
  2. اطمینان داشته باشیم که فیوز دستگاه در جای خود قرار داشته و سلکتور ولتاژ روی رنج مناسب 240V باشد .
  3. کابل برق را به دستگاه متصل کرده سر دیگر آن را به برق شهر وصل نمائید . در این حالت چراغ به رنگ قرمز روشن خواهد شد .
  4. دستگاه را حدوداً به مدت 10 ساعت در همان حال رها کنید تا باطری شارژ کامل گردد.
  5. توجه داشته باشیم هنگام شارژ کردن باطری نباید سیم های رابط به ترمینال های چهارگانه متصل باشد .
  6. هنگام شارژ باطری سلکتور انتخاب رنج روی دستگاه باید در حالت OFF باشد .

دستورالعمل آزمایش و تحویل سیستم زمین ایستگاههای جدید مایکروویو

بمنظور حفظ دستگاهها و نفرات در مقابل خطرات صاعقه و جلوگیری از خرابی و سوختن دستگاهها در تمام ایستگاههای مایکروویو لازمست سیستم زمین مطابق طرحهای مربوطه اجراء و بشرح زیر آزمایش و تحویل گردد .

  1. سیستم زمین ایستگاه باید با میگر مخصوص اندازه گیری شود و مقدار مقاومت گسترده اندازه گیری شده حداکثر سه اهم باشد با اینهمه به عددی که وسیله سازندگان مختلف ارائه میشود توجه فرمائید . بهتر است اندازه گیری در اواخر تابستان یا اوایل پائیز انجام شود .
  2. چنانچه تأسیساتی از صدا و سیما یا سایر ارگانها در ایستگاهها موجود باشد باید از نظر سیستم زمین اندازه گیری شده و مقدار آن با بند 1 تطبیق داشته باشد ضمناً فیدرهای منصوبه نیز قبل از ورود به اطاق رادیو و زیر دامنه ساختمان زمین شده باشند .
  3. از شبکه زمین دو رشته سیم مسی باید به اطاق دیزل کشیده شود ، یکی بعنوان سیم زمین بوسیله پیچ ومهره و کابلشو به کلکتور وصل میشود دیگری بعنوان سیم صفر بین کنترل پانل یکی از نزدیکترین ملیه های زمین مطابق طرح مربوط کشیده شود .
  4. کلکتور باید از جنس مس بوده و سطح مقطع آن بین 50 تا 120 میلیمتر مربع باشد و در 60 سانتمتری از کف اطاق ژنراتور نصب گردد .
  5. از شبکه زمین یک رشته سیم مسی باید بداخل اطاق دستگاههای الکترونیک کشیده و تا آخرین ردیف دستگاهها ادامه یابد .کلیه دستگاههای منصوبه در اطاق دستگاه باید هریک بصورت مجزا به سیم مسی کشیده شده وصل شود از سری کردن اتصال بین دستگاهها بیکدیگر خودداری فرمایند .
  6. در کلیه اتصالات و انشعابات از سیستم زمین برحسب نوع باید از جوش برنج و یا بست و یا کابلشو و  پیچ و مهره مسی استفاده شود . هرگز از روش لحیم کاری برای اتصال کابلشو به کابل استفاده نکنید کابلشو باید وسیله ابزار مخصوص با فشار به سر کابل محکم شود .
  7. ویوگایدها میبایست در خارج از اطاق رادیو و زیردامنه ساختمان بوسیله اتصال مخصوص به سیستم زمین وصل شود ، اتصال موج برها به لدر و دکر کافی نیست .
  8. نظر به اینکه سیسم زمین ایستگاه مایکروویو باید یکپارچه و پیوسته باشد لذا قسمتهای شرح زیر باید حتماً مطابق طرح اجرائی مربوط با سیستمهای  متعدد به یک سیستم زمین وصل شوند .
    به راهنمای « سیستمهای زمین برای حفاظت ایستگاههای مایکروویو ( طرح و جزئیات ) » مراجعه فرمائید. میله برنگیرها ، دکلها ، تانک گازوئیل نصب شده روی زمین ، تانک آب هوایی ، اطاق نگهبانی، اسکلت فلزی ساختمان ، آرمانورهای ساختمان ، ترانسفورماتور برق ، پروژکتورها ، لوله گاز، لوله آب ، سیستم حرارت مرکزی ، ونیتلاتورها ، یکسوکننده ها ، توزیع کننده های AC و DC راکها و ساختمان فلزی مربوطه ، ترک بند کابل کواکسیال ؛ غلاف فلزی کابلها صوتی قبل از ورود به اطاق دستگاه ، فنس دورایستگاه و غیره .
  9. نوک تیز برنگیر باید در دکلهای خود ایستگاه سه متر بالاتر از دکل قرار گیرد بطوریکه آنتنهای منصوبه در چهارچوب زیر مخروط برنگیر قرار گیرند .
  10. در دلکهای مهاری برقگیر باید حداقل 2 متر بالاتر از سردکل نصب گردد وکلیه منصوبات زیر پوشش برقگیر قرار گیرد .
  11. جنس برقگیر باید مس خالص بوده و قطر آن از 16 میلمتر کمتر نباشد .
  12. اتصالات برقگیر باید مس خالص بوده و قطر آن از 16 میلیمتر کمتر نباشد .
    اتصالات برقگیر با سیم مسی که حتماً میبایست تا پایین دکل بدون قطع ادامه یابد بهتر است بصورت جوش برنج باشد . در صورتیکه بستهای محکم نیز به این منظور بکار رود قابل قبول میباشد .
  13. یک رشته سیم مسی حداقل به سطح مقطع 28 میلمتر مربع از بالای دکل بوسیله بست های مخصوص با تسمه بفاصله هر 3 متر تا پایین به یک پایه دکل وصل نموده تا سیم زمین پس از اجرای سیستم با کابلشو در همین نقطه محکم شود . بهرحال اتصال مستقیم این دو تکه سیم بوسیله بست بهتر است .
  14. از چهار پایه دکل در دکلهای خود ایستا و در پائین ترین قسمت چهار رشته سیم مسی با بست کابلشو یا جوش به سیستم زمین دکل باید وصل شوند .
  15. در دکلهای مهاری باید هر مهار مجزا و در نزدیکی زمین و از کوتاهترین مسیر به سیستم زمین وصل شوند که در این حالت جهت اتصالات از بست کرپی استفاده میشود ضمناً بدنه دکل نیز بوسیله کابلشو و پیچ و مهره به سیستم زمین وصل میگردد .
  16. در دکلهای مهاری بر روی دکل باید حتماً در پوش مخروط برقگیر قرار گیرند و فیدرهای مربوطه به هر آنتن نیز قبل از ورود به اطاق رادیو بوسیله بستهای مخصوص زمین شوند .
  17. پوشش مخروطی عبارتست از مخروطی است که ارتفاع آن حداکثر ارتفاع دکل با برقگیر بوده و قاعده مخروط نیز اندازه ارتفاع باشد .
  18. چنانچه تأسیسات ایستگاه و در داخل مخروط و در تمام جهات قرار گیرند مشکلی نخواهد داشت در غیر اینصورت باید برقگیر مجزا روی تأسیساتی که خارج از مخروط قرار دارند نصب گردد .
  19. سیم زمین بکار رفته در خارج ساختمان مسی لخت طنابی میباشد از بکار بردن سیم روپوشدار خودداری فرمائید .

 

کابل‌ها
کابل به عنوان بخشی از سیستم ارتباطی با وظیفه انتقال پیام‌ها و اطلاعات از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بخش اعظم هزینه‌های مخابراتی به تامین کابل و نصب و تهیه ملزومات و نگهداری آن اختصاص دارد و بدیهی است شناخت کابل و استفاده صحیح از آن می‌تواند در کاهش هزینه‌های مخابراتی نقش عمده‌ای داشته باشد.

در این جزوه انواع کابل‌های مخابراتی (با تاکید بر کابل‌های مورد استفاده در شرکت مخابرات ایران) و چگونگی آرایش هادی‌ها و نحوه یافتن زوج‌ها در کابل مورد بحث و بررسی قرا رخواهد گرفت.

همزمان با به‌کارگیری تلفن به عنوان وسیله‌ای مطمئن برای انتقال پیام‌ها، مساله ارتباط مشترک با مرز تلفن مطرح شد. در ابتدا با توجه به محدودیت مشترکین و با توجه به محدود بودن مرز خدماتی مراکز تلفن از زوج سیم برای ارتباط مشترکین با مرکز استفاده می‌شد. این زوج‌ها بر روی پایه‌های چوبی نصب می‌شد. آسیب‌پذیری این سیم‌ها در مقابل عوامل جوی نظیر باد، طوفان و باران از یک سو و برهم‌زدن زیبایی شهرها از سوی دیگر موجب محدودیت استفاده از زوج سیم می‌شد. علاوه بر اینها با توسعه مراکز تلفنی و با گسترش شهرها و محدوده خدماتی مراکز تلفنی زوج سیم به عنوان وسیله ارتباطی مشترک با مرکز، دیگر نمی‌توانست پاسخگویی نیازها باشد و ضرورت استفاده از کابل تلفنی بیشتر احساس می‌شد.

اولین کابل تلفنی که ساخته شد، کابل خاکی بود که برای جلوگیری از نفوذ رطوبت، هادی‌های آن توسط ابریشم آغشته به روغن محافظت می‌شد. پس از مدتی کابل سربی ساخته شد که هادی‌های آن به وسیله نوارهای نازک کاغذ از یکدیگر جدا می‌شدند.

پس از جنگ جهانی دوم و با توجه به استفاده گسترده از سرب در صنایع نظامی و با پیشرفتی که در صنایع پتروشیمی نصیب بشر شد، مواد پلاستیکی به عنوان پوششی برای سیم‌ها و پوششی برای کابل مورد توجه و استفاده قرار گرفت. به طوری که امروزه بخش عمده کابل‌های مورد استفاده در شبکه‌های مخابراتی کابل‌های پلاستیکی است.

صنایع کابل‌سازی نیز همگام با پیشرفت تکنولوژی مخابراتی پیشرفت داشته و امروزه استفاده از کابل‌های کواکسیال و فیبر نوری، استفاده از سیستم‌های پرظرفیت مخابراتی را میسر ساخته است.

سیستم عمدۀ کابل در هزینه‌های مخابراتی و نقش مهم آن در ارسال پیام‌ها و اطلاعات ضرورت توجه دقیق به طراحی و ساخت کامل را به خوبی توجیه می‌کند.

اولین مساله در به کار گیری کابل به عنوان وسیله انتقال، میزان افت رامدۀ ولتاژ ارسالی است که به مقدار مقاومت زوج کابل بستگی دارد. برای جلوگیری از افت زیاد، دو عامل جنس سیم و سطح مقطع آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. نقره با ضریب مقاومت مخصوص  و پس از آن مس با ضریب مقاومت مخصوص  می‌توانند به عنوان هادی داخل کابل مورد استفاده قرار گیرند که به علت گرانی نقره، از مس به عنوان هادی در کابل استفاده می‌شود. سطح مقطع یا قطر سیم مورد استفاده در کابل عاملی است که در طراحی شبکه کابل بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد و تا حدی که به کیفیت انتقال لطمه‌ای نزند به منظور کاهش هزینه‌ها کوچک انتخاب می‌شود. به عبارت دیگر، برای استفاده از کابل در فواصل نزدیک از قطرهای کمتر هادی و برای فواصل دور از سیم‌های قطور استفاده می‌شود.

در کابل‌های تلفنی معمولا از سیم‌های مس با قطرهای 32/0 – 40/0 – 50/0 – 60/0 – 7/0 – 8/0 و 9/0 میلیمتر استفاده می‌شود. در حال حاضر در شبکه‌های شهرهای ایران از قطرهای 4/0 – 6/0 – 8/0 و 9/0 میلیمتر بیشتر استفاده می‌شود. در شبکه هوایی نیز بیشتر از قطرهای 6/0 و 8/0 میلیمتر استفاده می‌شود.

در کابل‌های فرکانس بالا، کاریر (هوت فرکانس) معمولا سیم‌های مس با قطر 2/1 میلیمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. در خطوط بین‌شهری سیم‌های مسی مغز فولادی تا قطر 3 میلیمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در کارخانجات کابل‌سازی، مفتول‌های مسی با قطر  یا  اینچ به صورت مرحله‌ای از ماشین‌های کشش عبور کرده و در هر مرحله تحت تاثیر نیروی کششی وارد بر آن قطر سیم کوچک شده تا به قطر مورد استفاده در کابل برسد. در این مرحله سیم کاملا سخت می‌شود که برای استفاده در کابل مناسب نیست. برای نرم کردن سیم، آن را حرارت داده و کاملا نرم می‌کنند.

همان طور که ذکر شد در کابل‌های تلفنی از سیم مسی با قطرهای مشخص استفاده می‌شود که علاوه بر واحد میلیمتر برای مشخص کردن قطر سیم، واحد AWG نیز در سیستم آمریکایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. جدول زیر مقادیر متداول این واحد و مقادیر معادل آن را بر حسب میلیمتر نشان می‌دهد.

                                    قطر سیم بر حسب میلیمتر                        قطر سیم AWG

                                                91/0                                       19

                                                64/0                                       22

                                                51/0                                       24

                                                41/0                                       26

                                                32/0                                       28

عوامل دیگری نظیر همشنوایی (تداخل یا کراستاک) و نویز نقش مهمی در طراحی و ساخت کابل دارد. منظور از تداخل، انتقال انرژی از یک زوج به زوج دیگر می‌باشد. به منظور کاهش تداخل مکالمه، هادی‌های کابل با روش‌های مخصوص به هم تابیده می‌شوند و هر یک از هادی‌ها به وسیله ماده عایقی با مقاومت الکتریکی بسیار زیاد از دیگر هادی‌ها جدا می‌شود.

پوشش فلزی (آلومینیومی، سربی، فولادی یا مسی) که مجموعه هادی‌های یک کابل را دربرمی‌گیرد علاوه بر محافظت مکانیکی هادی‌ها، از انتقال نویز به کابل جلوگیری می‌کند.

پوشش خارجی کابل نیز باید با توجه به محل استفاده از کابل، به خوبی از عوامل مزاحمی که تاثیر نامطلوبی بر کیفیت انتقال و عمر مفید کابل می‌گذارد محافظت نماید. اغلب کابل‌ها در زیرزمین قرار می‌گیرند و پوشش خارجی کابل می‌بایست در مقابل نفوذ رطوبت به داخل کابل و تاثیر املاح موجود در زمین بر آن و در مقابل خورندگی مقاوم باشد.

تقسیم‌بندی کابل‌ها

به طور کلی کابل را از جنبه‌های گوناگون می‌توان به گروه‌های مختلفی تقسیم‌بندی کرد. مثلا از نظر روکش عایقی سیم‌ها که به سه دسته تقسیم می‌شوند:

  1. کابل با روکش عایقی از نوع کاغذ
  2. کابل با روکش عایقی از نوع خمیر کاغذ
  3. کابل با روکش عایقی از نوع پلی‌اتیلن جامد یا متخلخل

علاوه بر آن ممکن است کابل را با توجه به محل استفاده آن تقسیم‌بندی کرد مانند:

  1. کابل کانالی
  2. کابل خاکی
  3. کابل هوایی
  4. کابل ام . دی . اف و سالن دستگاه

یا ممکن است از نظر نوع هادی‌های آن تقسیم‌بندی کرد:

  1. کابل متقارن
  2. کابل کواکسیال
  3. کابل نوری
  4. کابل‌های کاریر (هوت فرکانس)

همچنین ممکن است کابل را از نظر نحوه آرایش هادی‌های آن طبقه‌بندی کرد مانند کابل‌های لایه‌ای یا طبقه‌ای و کابل‌های واحدی یا دسته‌ای.

کابل با روکش عایقی کاغذ
در این نوع کابل‌ها از نوارهای کاغذ به عنوان عایق هادی‌ها استفاده می‌شود که به یکی از شکل‌های زیر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

الف) کاغذ یک‌لا
در این روش یک لا، نوار کاغذی به صورت مارپیچ هادی را در بر می‌گیرد. در این روش که قدیمی‌ترین شکل عایق کاغذی است معمولا در هر 30 سانتیمتر طول سیم، نوار کاغذی حدود 14 تا 20 بار به دور سیم می‌پیچد و لبه‌های نوار کاغذی بر روی هم قرار می‌گیرند. ضخامت و پهنای نوارهای کاغذی طوری انتخاب می‌شود تا ظرفیت خازنی مورد نظر به دست آید.

اشکال این نوع عایق‌بندی سیم‌ها، کنار رفتن نوارهای کاغذی است که این امر هنگام مفصل‌بندی مشکلات بسیاری را به وجود می‌آورد.

ب) نوار کاغذی دولا
در این روش دو لایه نوار کاغذی به صورت مارپیچ و عکس جهت یکدیگر به دور هر یک از هادی‌ها پیچیده می‌شود. استفاده از دو لایه نوار کاغذی موجب افزایش ضخامت میان هادی‌ها شده و در نتیجه ظرفیت خازنی متقابل را کاهش می‌دهد. کنار رفتن عایق سیم‌ها، رفتن عایق‌ها هنگام سیم‌بندی نیز کمتر از یک لایه کاغذ مارپیچ است.

ج) یک لایه کاغذ به صورت طولی
در این روش عایق‌کاری هادی‌ها، یک لایه نوار کاغذی به صورت طولی هر یک از هادی‌ها را دربرمی‌گیرد که مشکل کنار رفتن ایزوله‌ها هنگام سیم‌بندی نیز تقریبا برطرف می‌گردد. اغلب هادی‌های کابل‌های سربی انگلیس با این روش عایق‌بندی شده‌اند.

به منظور افزایش فاصله هادی‌ها و در نتیجه کاهش ظرفیت خازنی متقابل دو راه‌حل به صورت زیر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

  1. استفاده از لایه نخ در حد فاصل بین سیم و ایزوله کاغذی. به این ترتیب با افزایش فاصله میان هادی‌ها، میزان ظرفیت خازنی متقابل کاهش یافته و تاخیر خوبی در کیفیت انتقال بجا می‌گذارد. به عبارت دیگر باعث کاهش تداخل در مکالمه می‌شود.
  2. استفاده از کاغذ چروک. در این روش ایزوله کاغذی به صورت چروک شده هادی را دربرمی‌گیرد .

و به این ترتیل با مصرف مقدار بیشتری کاغذ، عملا فاصله میان هادی‌ها زیاد شده و ظرفیت خازنی متقابل کاهش پیدا می‌کند. اشکال این روش جمع شدن ایزوله هنگام مفصل‌بندی است که این امر به ویژه هنگام استفاده از کنتورهای مفصل‌بندی مشکلات زیادی ایجاد می‌کند. علاوه بر این‌ها، روش دیگری که برای افزایش فاصله هادی‌ها به کار می‌رود استفاده از لوله‌های کاغذی که این روش بیشتر برای کابل‌های فرکانس بالا (گازیر یا هوت فرکانس) به کار برده می‌شود. در این نوع کابل‌ها که عموما کم‌زوج هستند با قرار دادن تیوپ‌های کاغذی خالی در فضاهای مناسب داخل کابل، سطح مقطع کابل نیز به صورت دایره درمی‌آید.

تقسیم‌بندی کابل‌های از نظر محل مصرف آنها

کابل‌های خاکی

کابل‌های خاکی اصطلاحا به کابل‌هایی گفته می‌شود که مستقیما زیر خاک دفن می‌شوند و با توجه به طور عمر کابل خاکی و با توجه به هزینه زیاد کابل‌کشی، این کابل باید دارای لایه‌های محافظت‌کننده در مقابل نفوذ رطوبت در کابل که تاثیر نامطلوبی بر کیفیت انتقال می‌گذراند باشد. علاوه بر آن پوشش خارجی کابل نیز در مقابل املاح موجود در زمین باید مقاوم باشد. برای این منظور کابل‌های خاکی قدیمی شامل لایه‌های مختلف کنف قیراندود، سرب و فولاد و کابل‌های پلاستیکی علاوه بر ماده ژله‌ای ضد رطوبت دارای دو یا سه لایه پلی‌اتیلن و یک لایه فولاد می‌باشد. با توجه به این که کابل خاکی بیشتر از کابل‌های کانالی در معرض آسیب‌های مکانیکی خارجی مانند کلنگ‌خوردگی ناشی از عملیات ساختمانی می‌باشد ضرورت ایجاد لایه‌های محافظت بیشتر به خوبی احساس می‌گردد.

کابل‌های کانالی
این نوع کابل‌ها چون در داخل کانال قرار می‌گیرند کمتر از کابل‌های خاکی در معرض ضربات مکانیکی خارجی یا نفوذ رطوبت و آبرفتگی می‌باشند به همین علت هادی‌های این کابل‌ها در مقایسه با کابل‌های خاکی به لایه‌های محافظ کمتری نیاز دارند. به عنوان مثال در کابل سربی کانالی، هادی‌ها به وسیله دو لایه کاغذ احاطه شده و سپس غلاف سربی روی آن قرار گرفته است. در کابل پلاستیکی کانالی نیز به ترتیب یک لایه پلی‌اتیلن، آلومینوم و بالاخره لایه خارجی پلی‌اتیلن هادی‌های کابل را دربرمی‌گیرند. در کابل‌های پلاستیکی کانالی نیز ممکن است از مواد ژله‌ای برای جلوگیری از نفوذ رطوبت در کابل استفاده شود. در این صورت از سیستم گاز کنترل برای این کابل‌ها استفاده نمی‌شود و چنانچه فضای بین هادی‌های کابل کانالی خالی از مواد ژله‌ای باشد با استفاده از سیستم گاز کنترل و هواگذاری روی کابل می‌توان از نفوذ رطوبت در کابل جلوگیری به عمل آورد.

کابل‌های هوایی
این نوع کابل‌ها امروزه عمدتا با پوشش پلاستیکی پی‌وی‌سی یا پلی‌اتیلن مورد استفاده قرار می‌گیرند و ایزوله هادی‌ها نیز از جنس پلی‌ اتیلن می‌باشد. از نظر لایه‌های محافظ هادی‌ها، این کابل‌ها چون معمولا روی دیوار نصب می‌شوند یا در حد فاصل بین تیرهای هوایی کشیده می‌شوند دارای لایه‌های محافظ کمتری نسبت به کابل‌های خاکی می‌باشند. کابل‌های هوایی بیشتر به صورت زره‌دار یا مهار سرخود یا بدون زره می‌باشند که در کابل‌های نوع اول زره در طول کابل و در حد فاصل بین دسته زوج‌ها و غلاف خارجی کابل می‌باشد.

در کابل‌های Self Supporting یک سیم بکسل که ضخامت آن بستگی به ضخامت خود کابل دارد به صورت طولی همراه با پوشش کابل قرار می‌گیرد و ماده پلاستیکی سیم بکسل و هادی‌ها را دربرمی‌گیرد و در نتیجه مقطع کابل دیگر یک دایره کامل نخواهد بود.

کابل‌های ام . دی . اف و سالن دستگاه
این کابل‌ها چون در فضای بسته مورد استفاده قرار می‌گیرند نیازی به لایه‌های محافظت‌کننده ندارند و هادی‌ها را یک لایه مواد پلاستیکی دربرمی‌گیرد و با توجه به این که این کابل‌ها باید دارای قابلیت انعطاف زیادی باشند و در دستگاه یا سالن ام . دی . اف از مسیرهای مشخص عبور نماید، شیلد آن به صورت یک فویل درمی‌آید. در این کابل‌ها پس از لایه پلی‌اتیلن خارجی، یک نوار نازک آلومینیومی و یک لایه زرورق و سپس دسته سیم‌ها قرار می‌گیرند.

کابل‌های متقارن
منظور از کابل‌های متقارن کابل‌هایی است که سیم‌های تشکیل‌دهنده کلیه زوج‌های آن دارای خواص فیزیکی و مکانیکی مشابه باشند. عموما کابل‌های مورد استفاده در شبکه‌های شهر و ارتباطی از نوع کابل‌های متقارن می‌باشد که ممکن است به آنها کابل‌های زوجی نیز اطلاق گردد.

کابل‌های کواکسیال
در این نوع کابل که بیشتر برای ارتباط در فواصل دور و فرکانس‌های بالا مورد استفاده قرار می‌گیرند به علت افزایش پدیده پوستی ناشی از استفاده از فرکانس‌های زیاد دو سیم تشکیل‌دهنده یک زوج از حالت متقارن خارج می‌شوند و هر زوج از یک سیم در مغز و یک لایه مس بافته شده در اطراف آن تشکیل شده است. در نوع دیگر کابل کواکسیال به جای لایه مسی بافته شده از تیوپ مسی استوانه‌ای‌شکل استفاده می‌شود.

ماده پلاستیکی این دو هادی را از هم جدا می‌کند. ماده پلاستیکی ممکن است به صورت دیسک‌های پلاستیکی یا شیشه‌ای در فواصل مختلف مانع از تماس دو هادی با یکدیگر شوند یا ممکن است دو هادی در تمام طول کابل به وسیله مواد پلاستیکی از یکدیگر جدا شده باشند. در کابل‌های کواکسیال معمولا زوج‌های متقارن برای ارسال آلازم‌ها و سایر مقاصد وجود دارد.

کابل‌های نوری
در کابل نوری یا فیبر نوری برای انتقال پیام‌ها و اطلاعات به جای مس از تسارهای بسیار ظریف شیشه‌ای استفاده می‌شود.

این تارهای شیشه‌ای پالس‌های نوری را انتقال می‌دهند. برای استفاده از این تارها در انتقال پیام‌ها و اطلاعات، ابتدا امواج الکتریکی به پالس‌های نوری تبدیل شده و پس از انتقال به محل مورد نظر مجددا به صورت پالس‌های الکتریکی تبدیل شده و به این ترتیب امکان ارتباط فراهم می‌گردد. تارهای شیشه‌ای را لایه‌های پلاستیکی ظریف در بر گرفته و مجموعۀ چند تار را با توجه به زوج کابل و محل استفاده از آن لایه‌های مختلف پلاستیکی و فلزی دربرمی‌گیرد. استفاده از این تکنیک به صورت تجربی در تهران مورد آزمایش قرار گرفت و قرار است پروژه ارتباط تهران – کرج از طریق فیبر نوری به زودی اجرا گردد.

کابل اسکرین
کابل اسکرین بیشتر در فاصله ماکس اس . تی . دی مورد استفاده قرار می‌گیرد. کاملا شبیه کابل‌های معمولی است با این تفاوت که زوج‌های داخل به چند دسته تقسیم شده و هر دسته توسط نوار یا صفحات آلومینومی از دسته‌های دیگر جدا شده‌اند.

کابل‌های هوت فرکانس یا کاریر
در این کابل‌ها که عمولا کم زوج هستند (4 و 6 و 8 زوج) از هادی‌های با قطر 2/1 یا بیشتر استفاده می‌شود و معمولا در حد فاصل مرکز کاریر تا ابتدای هر شهر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آرایش هادی‌ها در کابل‌ها
همان گونه که قبلا اشاره شد، استفاده گسترده از سیستم مخابراتی بدون استفاده از کابل به عنوان وسیله انتقال، با توجه به جنبه‌های فنی و اقتصادی، امری غیر ممکن بود. در ساختمان اولین کابل‌ها سیم‌ها به صورت موازی و مستقیم در کابل قرار داشت که این امر موجب ایجاد همشنوایی و تداخل مکالمات می‌شد. برای رفع این مشکل هادی‌های کابل می‌بایست با طول‌های مشخص به هم تابیده می‌شدند. طول تاب در زوج‌های خارجی بیشتر از زوجرهای مغز کابل است.

پیچش سیم‌های یک کابل به یکی از شکل‌های زیر می‌باشد.

پیچش دوتایی
در این نوع پیچش هر دو سیم تشکیل‌دهنده یک زوج در طول کابل به هم پیچیده می‌شوند. این نوع پیچش در کابل‌های 4/0 سیستم انگلیس و پلاستیکی که امروزه به صورت استاندارد در شرکت مخابرات ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد به کار می‌رود. همچنین در کابل‌های شبکه هوایی نیز از این نوع پیچش استفاده می‌شود.

پیچش چهارتایی
در این نوع پیچش چهار سیم به یکی از دو صورت چهارتایی ستاره‌ای و دیزل هورست مارتین به هم تابیده می‌شوند. این نوع پیچش بیشتر در کابل‌های سربی و قدیمی مورد استفاده قرار می‌گرفت.

پیچش چهارتایی ستاره‌ای
در این نوع پیچش هر چهار سیم تشکیل‌دهنده دو زوج یا کواد در سرتاسر طول کابل به صورت یکنواخت و منظم به هم پیچیده می‌شوند. هر دو سیم روبروی هم در این پیچش تشکیل یک زوج می‌دهند. حالت القایی در این نوع پیچش کم است و همان طور که اشاره شد این نوع پیچش بیشتر در کابل‌های با عایق کاغذ و کابل‌های سربی مورد استفاده قرار می‌گیرد. مزیت دیگر این نوع پیچش حجم کم کابل است.

پیچش دیزل هوست مارتین
ابتدا هر دو سیم تشکیل‌دهنده یک زوج به هم تابیده شده و سپس دو زوج مجددا به هم پیچیده می‌شوند.

در این نوع پیچش با استفاده از یک سیم از هر یک از زوج‌ها و با استفاده از مبدل‌های ویژه مدار سومی موسوم به مدار فانتوم می‌توان تشکیل داد و به این ترتیب با استفاده از چهار تک سیم سه مدار ارتباطی داشت. در این نوع پیچش علاوه بر زیاد شدن حجم کابل، القایی نیز در مقایسه با پیچش قبلی بیشتر است.

آرایش زوج‌ها در کابل
مجموعه زوج‌های داخل کابل به یکی از دو شکل زیر درد اخل کابل قرار می‌گیرند.

الف) طبقه‌ای یا لایه‌ای
ب) دسته‌ای یا واحدی

آرایش طبقه‌ای یا لایه‌ای
در آرایش طبقه‌ای که عموما در کابل‌های با عیاق کاغذی مورد استفاده قرار می‌گیرد زوج‌های کابل با طول تاب مختلف در دوایر متحدالمرکزی تقسیم‌بندی می‌شوند. برای ثابت ماندن مقاومت زوج‌های مختلف، طول تاب از مرکز کابل به خارج به ترتیب زیاد می‌شود. در مغز کابل، بسته به تعداد زوج کابل، یک یا چند دو زوجی (کواد) قرار می‌گیرند سپس در طبقه بعدی، تعداد بیشتری که به صورت یک دایره، طبقه مغز کابل را احاطه می‌کند و به همین ترتیب طبقات مختلف کابل تشکیل می‌گردد.

آرایش دسته‌ای یا واحدی
در این نوع آرایش که در کابل‌های پلاستیکی و کابل‌های پر زوج کاغذی مورد استفاده قرار می‌گیرد بسته به تعداد زوج کابل کلیه زوج‌های کابل در یک یا چند دسته، با تعداد زوج زیادتری نسبت به حالت قبل قرار می‌گیرند.

معمولا در هر یک از دسته‌ها یا گروه‌ها 25 زوج قرار می‌گیرند.

در آرایش واحدی عملا زوج‌های کابل تشکیل چند دسته می‌دهند و آرایش زوج‌ها در داخل گروه‌های کابل‌های کاغذی به صورت طبقه‌ای می‌باشد. به عبارت دیگر اگر یک گروه 25 زوجی را در نظر بگیریم این زوج‌ها مطابق شکل زیر آرایش یافته‌اند. هر یک از دسته‌ها به وسیله نوارهای رنگی از سایر دسته‌ها جدا می‌شوند.

در یک کابل 10 زوجی، کلیه 10 زوج تشکیل یک دسته را می‌دهند که زوج‌ها به ترتیب یکی پس از دیگری قرار گرفته‌اند.

در یک کابل 50 زوجی، دو دسته 25 زوجی قرار گرفته است که هر یک از این دسته‌های 25 زوجی عملا به دو دسته یا گروه کوچک‌تر 12 و 13 زوجی تقسیم شده است و عملا کابل شامل چهار گروه 14 و 12 و 13 و 12 زوجی است. این نوع آرایش در این کابل موجب می‌شود تا سطح مقطع کابل به صورت دایره درآید.

به همین ترتیب در یک کابل 400 زوجی، یک دسته 25 زوجی تشکیل طبقه مرکزی کابل را می‌دهد و در طبقه‌بندی 5 دسته 25 زوجی اطراف دسته مغز را احاطه می‌کند. 10 دسته 25 زوجی نیز لایه بعدی را تشکیل می‌دهد که به این ترتیب موجب داشتن سطح مقطع دایره در کابل نیز می‌شود. همان‌گونه که اشاره شد هر یک از دسته‌ها با نوار رنگی از سایر دسته‌ها قابل تشخیص می‌باشد کهدر بخش زوج‌یابی کدهای رنگی مورد استفاده و نحوه تشخیص هر یک از دسته‌ها مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.

در اینجا لازم به توضیح است که در آرایش زوج‌های کابل به صورت دسته‌ای معمولا زوج‌هایی که در یک دسته قرار می‌گیرند خود دارای آرایش لایه‌ای می‌باشند.

این امر در کابل‌های کاغذی بیشتر نمایان است. برای روشن شدن این مطلب به تشریح آرایش زوج‌های یک کابل 600 زوجی سربی می‌پردازیم.

در هر یک از دسته‌ها، زوج‌ها به صورت لایه‌ی آرایش یافته‌اند. شکل زیر نحوه آرایش زوج‌ها را در هر یک از دسته‌های 50 زوجی کابل مورد بحث نشان می‌دهد.

در این شکل هر یک از دوایر کوچک نشان‌هنده یک کواد است. دوایر بزرگ نقطه‌چین نشان‌دهنده نخ‌های هر لایه است که زوج‌ای لایه‌های مختلف را از یکدیگر جدا می‌سازد.

همان گونه که در شکل نشان داده شده، در لایه مغز این دسته 2 کواد یا 4 زوج قرار گرفته است که به وسیله نخی که به دور آنها تابیده شده از بقیه زوج‌ها جدا گردیده است.

در لایه دوم 5 کواد قرار گرفته است که این 10 زوج نیز به وسیله نخ از لایه‌های داخلی و خارجی جدا شده است و در لایه سوم 8 کواد و در آخرین لایه 10 کواد قرار گرفته است. علاوه بر آن یک زوج رزرو نیز در این لایه قرار دارد.

روش شناسایی زوج‌های مختلف در هر یک از لایه‌ها در بخش زوج‌یابی مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.

زوج‌یابی در کابل
در کابل‌های تلفنی معمولا از زوج سیم برای ارتباط مشترک با مرکز استفاده می‌شود که این دو سیم را A و B یا TIP و RING نامگذاری کرده‌اند.

کابل‌های مورد استفاده در سالن دستگاه به صورت دو سیمه یا سه سیمه است.

در این قسمت روش کدگذاری هادی‌ها و چگونگی شماره‌گذاری هادی‌ها مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.

همان طور که در قبل اشاره شد در حال حاضر کابل‌های پلاستیکی به صورت استاندارد در شبکه مخابراتی ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد. در گذشته از کابل‌های با ایزوله کاغذی استفاده می‌شده است که به تدریج با پایان یافتن عمر آنها، این کابل‌ها با کابل‌های پلاستیکی جایگزین می‌گردد. به همین علت ضمن ارائه روش زوج‌یابی در کابل‌های کاغذی، شناسایی زوج‌ها در کابل‌های پلاستیکی با تاکید بیشتری مورد بحث قرار می‌گیرد.

کد کابل‌های پلاستیکی PIC
به منظور شناسایی زوج‌ها در کابل‌های پلاستیکی از پنج رنگ برای شناسایی سیم‌های A و پنج رنگ برای مشخص کردن سیم‌های B استفاده می‌شود که به ترتیب به رنگ‌های اصلی و فرعی مرسوم می‌باشند.

                        رنگ‌های اصلی برای سیم A      رنگ‌های فرعی برای سیم B

                                    سفید                                         آبی

                                    قرمز                                          نارنجی

                                    مشکی                                      سبز

                                    زرد                                           قهوه‌ای

                                    بنفش                                        خاکستری

به این ترتیب با استفاده از دو رنگ اشاره شده رنگ‌آمیزی و کدگذاری 25 زوج در کابل عملی می‌گردد.

بنابراین اگر یک کابل حداکثر دارای 25 زوج باشد تنها با رنگ‌آمیزی ایزوله‌ها و با استفاده از رنگ‌های ذکر شده می‌توان هر یک از زوج‌ها را به آسانی مشخص کرد.

حال اگر یک کابل 10 زوجی را در نظر بگیریم به صورت زیر زوج‌های این کابل را می‌توان مشخص کرد.

در مورد کابل‌های بیش از 25 زوج که معمولا از آرایش دسته‌ای استفاده شده، زوج‌های کابل در چند دسته قرار گرفته‌اند و دور هر یک از دسته‌ها نوارهای رنگی، شماره دسته‌ها را مشخص می‌سازد. باید توجه داشت که رنگ‌آمیزی و کدبندی نوارهای رنگی دور دسته‌ها عینا مشابه به رنگ‌آمیزی مورد استفاده برای شناسایی سیم‌ها می‌باشد. به عنوان مثال اگر به آرایش زوج‌ها در یک کابل 100 زوجی توجه کنیم مشاهده خواهیم کرد که این کابل از 4 دسته 25 زوجی تشکیل شده است و اولین سدته با نوار رنگی سفید – آبی مشخص شده است. دسته‌های دوم و سوم و چهارم به ترتیب با نوارهای رنگی سفید – نارنجی، سبز و سفید - قهوه‌ای از یکدیگر تفکیک شده‌اند.

به این ترتیب و با تفکیک دسته‌های داخل کابل از یکدیگر، می‌توان 20 دسته را با استفاده از رنگ‌های ذکر شده مشخص و شماره‌گذاری کرد. در اینجا لازم به تذکر است که در شماره‌گذاری دسته‌ها فقط از 24 ترکیب استفاده می‌شود و آخرین ترکیب (بنفش – خاکستری) مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

با توجه به این که هر یک از دسته‌ها شامل 25 زوج است با داشتن 24 دسته جمعا 600 زوج مختلف را می‌توان شماره‌گذاری کرد.

برای روشن شدن مطلب، به ذکر چند مثال می‌پردازیم.

مثال 1

رنگ سیم‌ها و نوارها دور هر یک از زوج‌های زیر را در کابل 100 زوجی پلاستیکی مشخص کنید.

الف) زوج 16 ب) زوج 37  ج) زوج 72   د) زوج 95

الف) زوج شانزدهم این کابل در اولین دسته 25 زوجی قرار می‌گیرد (دسته اول: نوار دور دسته سفید – آبی). این زوج با رنگ زرد – آبی مشخص شده است. بنابراین زوج 16 این کابل در دسته سفید – آبی است و رنگ سیم‌های آن زرد – آبی می‌باشد.

ب) زوج 37 ک چون 0>37 >25 است پس زوج 37 این کابل در دومین دسته 25 زوجی قرار می‌گیرد. به عبارت دیگر این زوج در دسته سفید – نارنجی است. همچنین با کنار گذاشتن 25 زوج دسته اول متوجه می‌شویم در دوازدهمین زوج دسته دوم است (12=25-37). زوج 37 : دسته سفید – نارنجی زوج مشکی – نارنجی.

ج) زوج 72 : بنابر آنچه در مورد قبلی اشاره شد این زوج بیست و دومین زوج از دسته سوم است (22=50-72) و با استفاده از جدول، رنگ سیم‌های آن را می‌توان مشخص کرد. زوج 72: دسته سفید – سبز زوج بنفش – نارنجی.

د) زوج 95 : با همان توضیح زوج 95 این کابل بیستمین زوج از دسته چهارم است (20=75-95). زوج 95 : دسته سفید - قهوه‌ای زوج زرد - خاکستری

مثال 2

زوج مشکی سبز در دسته قرمز نارنجی چندمین زوج از یک کابل 200 زوجی می‌باشد؟

زوج مشکی – سبز سیزدهمین زوج در هر دسته است. دسته قرمز – نارنجی نیز هفتمین دسته می‌باشد. بنابراین زوج مورد نظر پس از کامل شدن 6 دسته 25 زوجی (150 زوج)، سیزدهمین زوج می‌باشد و به این ترتیب زوج مشکی – سبز از دسته قرمز – نارنجی زوج شماره 163 از این کابل می‌باشد. 163=13+150

با این شیوه، شناسایی زوج‌ها و دسته‌های یک کابل تا 600 زوج به سهولت امکان‌پذیر است. با مروری بر جدول تعداد دسته‌ها و رنگ‌بندی آنها را مورد بررسی قرار می‌دهیم. بر اساس این جدول یک کابل 50 زوجی از 4 دسته 12 و 13 و 12 و 13 زوجی تشکیل شده است و همان طور که قبلا ذکر شد این تقسیم‌بندی صرفا به خاطر داشتن سطح مقطع دایره در کابل است. در این کابل فقط از دو رنگ سفید – آبی برای 25 زوج اول و سفید – نارنجی برای 25 زوج دوم استفاده شده است که هر یک از این دسته‌ها به دو دسته کوچک‌تر 12 و 13 زوجی تقسیم شده و نوار رنگی دور هر یک از آنها پیچیده شده است.

به همین ترتیب در یک کابل 300 زوجی، سه دسته 25 زوجی اول در مغز کابل قرار گرفته است (دسته‌های سفید – آبی، سفید – نارنجی و سفید و سبز) و 9 دسته 25 زوجی نیز این سه دسته را احاطه کرده است که آخرین دسته این کابل با رنگ مشکی – نارنجی مشخص شده است.

در یک کابل 400 زوجی یک دسته 25 زوجی (سفید – آبی) در مغز کابل قرار گرفته است. در لایه بعدی 5 دسته 25 زوجی با رنگ‌های سفید – نارنجی، سفید – سبز، سفید - قهوه‌ای، سفید – خاکستری و قرمز – آبی به ترتیب قرار گرفته‌اند. آخرین لایه این کابل شامل 10 دسته 25 زوجی می‌باشد که در به دور آخرین دسته آن نوار زرد – آبی پیچیده شده است.

حال به روشی ساده‌تر برای پیدا کردن رنگ زوج و دسته در یک کابل می‌پردازیم.

مثال 3

رنگ دسته و زوج شماره 382 را در یک کابل 400 زوجی مشخص کنید.

ابتدا شماره دسته را باید پیدا کرد. برای این منظور معلوم می‌کنیم زوج مورد نظر در چندمین دسته قرار گرفته است. برای این منظور شماره زوج را بر 25 تقسیم می‌کنیم. خارج‌قسمت 15 و باقیمانده این تقسیم 7 می‌شود. بنابراین زوج مورد نظر در این مثال هفتمین زوج پس از کامل شدن 15 دسته می‌باشد. به عبارت دیگر زوج مورد نظر در دسته شانزدهم و هفتمین زوج می‌باشد. زوج 382: دسته زرد – آبی زوج قرمز – نارنجی.

مثال 4

رنگ دسته و زوج 235 را در یک کابل 400 زوجی مشخص کنید.

ابتدا شماره زوج مورد نظر را بر 25 تقسیم می‌کنیم تا شماره دسته آن مشخص شود. خارج‌قسمت این تقسیم 9 و باقیمانده آن 10 می‌شود. پس زوج مورد نظر دهمین زوج پس از کامل شدن 9 دسته می‌باشد. پس زوج مورد نظر دهمین زوج پس از کامل شدن 9 دسته می‌باشد. یعنی دهمین زوج از دسته دهم. زوج 235 :دسته قرمز – خاکستری زوج قرمز – خاکستری.

مثال 5

رنگ دسته و سیم‌های زوج 275 را در یک کابل 300 زوجی مشخص کنید.

از تقسیم 275 بر 25 خارج‌قسمت 11 و باقیمانده صفر به دست می‌آید. بنابراین زوج مورد نظر آخرین زوج دسته یازدهم می‌باشد. به عبارت دیگر زوج مورد نظر، زوج بنفش خاکستری در دسته مشکی – آبی می‌باشد.

مثال 6

زوج زرد سبز در دسته مشکی خاکستری چندمین زوج کابل است

زوج زرد – سبز هیجدهیمن زوج در هر دسته است.

دسته مشکی و خاکستری پانزدهمین دسته می‌باشد، پس زوج مورد نظر هجدهمین زوج پس از کامل شدن 14 دسته 25 زوجی (350 زوج) می‌باشد یعنی:

368 = 18 + 350 = شماره زوج مورد نظر

با توجه به مثال‌های فوق برای پیدا کردن رنگ گروه و زوج در یک کابل پلاستیکی تا 600 زوج شماره زوج را بر 25 تقسیم می‌کنیم. چنانچه باقیمانده تقسیم صفر شد، خارج‌قسمت تقسیم، شماره دسته 25 زوجی را مشخص می‌کند و زوج مورد نظر آخرین زوج در این دسته می‌باشد (مثال 5). همان‌طور که قبلا نیز ذکر شد، رنگ‌بندی دسته‌ها عیناً مانند رنگ‌بندی زوج‌ها می‌باشد.

چنانچه باقیمانده تقسیم صفر نشد، این باقیمانده شماره زوج را در دسته مربوطه مشخص می‌کند. برای پیدا کردن شماره دسته، یک واحد به خارج‌قسمت اضافه می‌کنیم. عدد به دست امده شماره دسته را مشخص می‌کند که با استفاده از جدول رنگ نوار دور دسته را می‌توان تشخیص داد.

چنانچه با داشتن رنگ سیم‌های یک زوج و رنگ دسته آن بخواهیم شماره زوج را در یک کابل مشخص کنیم ا بتدا شمارۀ مربوط به رنگ زوج و دسته را با استفاده از جدول پیدا کرده و سپس با استفاده از رابطه ساده زیر می‌توانیم شماره زوج را مشخص نماییم.

25 × ( 1 – شماره مربوط به رنگ دسته ) + شماره مربوط به رنگ زوج = شماره زوج

مثال

سیم‌های قرمز خاکستری در دسته زرد آبی چندمین زوج کابل است؟

با استفاده از جدول، شماره مربوط به رنگ قرمز – خاکستری و زرد – آبی را مشخص می‌کنیم که به ترتیب اعداد 10 و 16 می‌باشند. با استفاده از رابطه فوق شماره این زوج مشخص می‌شود:

385 = 25 × ( 1 – 16 ) + 10 = شماره زوج

در اینجا لازم به تذکر است که کابل‌های تا 600 زوج ممکن است همیشه در گروه‌های 25 زوجی آرایش پیدا نکرده باشند. البته این احتمال برای کابل‌های 500 و 600 زوجی بیشتر وجود دارد. در این کابل‌ها ممکن است دسته‌های بزرگ 50 یا 100 زوجی تشکیل شده باشد. به عبارت دیگر هر دو یا چهار دسته 25 زوجی تشکیل یک دسته بزرگ داده باشند که با توجه به مختصری به نوارهای دور دسته‌ها این امر مشخص می‌شود. در چنین حالتی هر یک از دسته‌های بزرگ 500 یا 100 زوجی نیز با نوارهای رنگی از یکدیگر جدا شده‌اند و در داخل هر یک از این دسته‌ها، گروه‌های 25 زوجی نیز دارای نوارهای رنگی می‌باشند.

برای مشخص کردن زوج‌های این نوع کابل‌ها از روشی که برای کابل‌های با بیش از 600 زوج و در قسمت بعدی آمده است استفاده می‌شود.

تشخیص سیم‌ها در کابل‌های پر زوج (بیش از 600 زوج)

در مورد کابل‌های پر زوج (بیش از 600 زوج) از دو روش استفاده می‌شود.

روش اول: تشکیل گروه‌های بزرگ 600 زوجی
در این روش دور هر 24 دسته 25 زوجی (600 زوج سیم)، یک نوار با استفاده از ترکیب رنگ‌های اصلی پیچیده می‌شود. به عبارت دیگر، به دور 600 زوج اول کابل یک نوار سفید، دور 600 زوج دوم (زوج‌های 601 تا 1200) یک نوار قرمز، دور 600 زوج سوم (زوج‌های 1201 تا 1800) نوار مشکی و دور 600 زوج چهارم (زوج‌های 1801 تا 2400) یک نوار زرد پیچیده می‌شود. بدیهی است در هر یک از دسته‌های بزرگ 600 زوجی، 24 دسته 25 زوجی، به ترتیبی که قبلا ذکر شد قرار گرفته است. این تقسیم‌بندی بیشتر برای کابل‌هایی استفاده می‌شود که تعداد زوج‌های آن مضرب صحیحی از 600 باشد. برای درک بهتر مطلب به ذکر دو مثال می‌پردازیم.

مثال 1

رنگ زوج، دسته و گروه اصلی زوج شمارۀ 1583 را در یک کابل 1800 زوجی مشخص کنید.

این زوج در سومین گروه اصلی این کابل قرار گرفته است و با توجه به مطالب بالا سه گروه اصلی تشکیل‌دهنده این کابل به ترتیب دارای نوارهای سفید، قرمز و مشکی است که زوج مورد نظر ما در گروه اصلی مشکی قرار گرفته است. با توجه به این که 1200 زوج در دو گروه اصلی اول و دوم قرار گرفته‌اند پس زوج مورد نظر سیصد و هشتاد و سومین زوج از گروه اصلی مشکی می‌باشد.

383 = 1200 - 1583

حال با استفاده از روشی که قبلا در مورد کابل‌های 600 زوج و کمتر ذکر شد برای پیدا کردن رنگ سیم‌ها و دسته زوج مورد نظر شماره زوج (383) را بر عدد 25 تقسیم کرده که خارج‌قسمت آن 15 و باقیمانده این تقسیم عدد 8 می‌شود. پس این زوج، هشتمین زوج در دسته شانزدهم است (زوج قرمز – سبز در دسته زرد – آبی). بنابراین زوج قرمز – سبز در دسته زرد – آبی در گروه اصلی مشکی زوج شماره 1583 در این کابل می‌باشد.

مثال 2

زوج سفید نارنجی در دسته بنفش سبز در گروه اصلی قرمز چندمین زوج کابل است؟

زوج سفید – نارنجی با توجه به جدول دومین زوج هر دسته است. با توجه به همین جدول می‌دانیم دسته بنفش – سبز نیز بیست و سومین دسته است. پس زوج مورد نظر دومین زوج پس از کامل شدن 22 دسته 25 زوجی (550 زوج) است. همچنین می‌دانیم گروه اصلی قرمز پس از کامل شدن گروه اصلی سفید تشکیل می‌شود. به عبارت دیگر قبل از این گروه اصلی 600 زوج قرار گرفته‌اند. بنابراین زوج مورد نظر زوج شماره 1152 می‌باشد.

1152 = 2 + 550 + 600

روش دوم کدگذاری کابل‌های پرزوج : تشکیل دسته‌های بزرگ 50 یا 100 زوجی

در این روش هر یک از دسته‌های اصلی با استفاده از دو رنگ (رنگ‌های اصلی و فرعی) مشخص شده‌اند. در داخل این دسته‌ها دو یا چهار گروه 25 زوجی نیز با نوارهای رنگی (با استفاده از رنگ‌های اصلی و فرعی) قابل تشخیص می‌باشند. استفاده از دسته‌های 50 زوجی معمولا برای کابل‌های 500 زوجی صورت می‌گیرد. کابل‌های 600 زوجی و بیشتر معمولا دارای دسته‌های 100 زوجی هستند. بنابراین اگر به آرایش یک کابل 1200 زوجی توجه کنیم درمی‌یابیم این کابل از 12 دسته اصلی 100 زوجی تشکیل شده است. هر یک از این دسته‌ها با استفاده از نوارهای رنگی از دیگر دسته‌ها جدا شده است. دسته‌ها به ترتیب با رنگ‌های سفید – آبی، سفید – نارنجی، سفید – سبز، ... و بالاخره مشکی – نارنجی از یکدیگر تفکیک شده‌اند. در اولین دسته اصلی (سفید – آبی)، چهار گروه 25 زوجی با رنگ‌های سفید – آبی، سفید – نارنجی، سفید – سبز و سفید - قهوه‌ای قرار گرفته است. در دومین دسته اصلی (سفید – نارنجی) نیز چهار گروه 25 زوجی قرار گرفته است. این گروه‌ها نیز با نوارهای سفید – خاکستری، قرمز – آبی، قرمز – نارنجی و قرمز – سبز مشخص شده‌اند. به این ترتیب رنگ گروه‌های 25 زوجی هر دسته اصلی دنباله آخرین گروه در دسته قبلی می‌باشد. پس از 6 دسته اصلی (600 زوج)، گروه‌های 25 زوجی مجددا با نوارهای سفید – آبی شروع و این دور مجدداً تکرار می‌شود.

شناسایی زوج‌های کابل‌های هوت فرکانس (کاریر)
کابل‌های هوت فرکانس مورد استفاده از نوع چهار گروهی یا دو گروهی می‌باشند که در نوع اول 8 زوج و در نوع دوم 4 زوج قرار گرفته‌اند. گروه‌ها با نوارهای رنگی که به دور هر یک از کوادها به ترتیب زیر پیچیده شده مشخص می‌شود:

  • گروه یک با نوار قرمز
  • گروه دو با نوار سبز
  • گروه سه با نوار سفید
  • گروه چهار با نوار زرد.

هر یک از سیم‌های داخل گروه‌ها نیز با نوارهای رنگی مشخص شده‌اند.

  • زوج 1 سیم‌های زرد و قرمز
  • زوج 2 سیم‌های آبی و سبز.

حال که با روش شناسایی کوادها و هادی‌های کابل هوت فرکانس آشنا شدیم به تشریح لایه‌های یک کابل 8 زوج ایرکور که برای سیستم‌های 12 و 24 کاناله کاریر مورد استفاده قرار می‌گیرد می‌پردازیم.

هادی‌های این کابل را سیم مسی با قطر 2/1 میلیمتر تشکیل می‌دهد. هر یک از این هادی‌ها را یک لایه نخ کاغذی و دو لایه نوار کاغذی در بر می‌گیرد. نوارهای کاغذی به صورت مارپیچ و خلاف جهت یکدیگر به دور سیم‌ها پیچیده شده‌اند و بر روی آنها خال‌های رنگین چاپ شده است که هادی‌های هر زوج را مشخص می‌کند.

مقاومت یک کیلومتر هر یک از زوج‌ها در دمای 20 درجه سانتیگراد حداکثر 8/31 اهم است. با توجه به فرکانس کاریر که توسط این زوج‌ها انتقال می‌یابد ظرفیت خازنی متقابل در این کابل حداکثر 29 نانوفاراد در کیلومتر است (ظرفیت خازنی متقابل کابل‌های پلاستیکی 52 نانوفاراد در کیلومتر و کابل‌های کاغذی قدیمی اغلب 40 نانوفاراد در کیلومتر می‌باشد).

امپدانس مشخصه این کابل‌ها در فرکانس 60 و 120 کیلوهرتز به ترتیب (14 j – 173) و (19j – 5/170) اهم می‌باشد.

پوشش خارجی این کابل به ترتیب از داخل به خارج عبارتند از:

  • سرب با ضخامت 5/1 میلیمتر
  • آرمه (شامل نوار فولادی با ضخامت 2/1 میلیمتر)
  • پلی‌اتیلن با ضخامت 2/1 میلیمتر
  • نوارهای کاغذی قیراندود در حد فاصل سبر و نوارهای فولادی

کابل کواکسیال
یک زوج کواکسیال از یک هادی مسی در مغز و هادی خارجی که ممکن است به صورت شبکه به هم بافته مسی یا لولۀ مسی تو خالی باشد تشکیل شده است. این دو هادی را ایزوله‌ای از هم جدا می‌کند. این ایزوله ممکن است به صورت صفحات پلاستیکی یا شیشه‌ای باشد یا ممکن است به صورت طولی، در تمام طول کابل هادی داخلی را در بر گیرد.

یک کابل کواکسیال از چند زوج کواکسیال و چندین کواد تشکیل شده است که مجموع تعداد زوج‌های کواکسیال و زوج‌های قرینه بیانگر تعداد زوج کابل می‌باشد. به عبارت دیگر یک کابل کواکسیال که دارای 4 زوج کواکسیال و 16 کواد است یک کابل 36 زوجی محسوب می‌گردد.

معمولا در مشخصات یک کابل کواکسیال عددی به صورت کسری به چشم می‌خورد که این کسر نشان‌دهنده قطر هادی داخلی و قطر داخلی هادی خارجی می‌باشد. مثلا در زوج کواکسیال  عدد 2/1 نشان‌دهنده قطر هادی داخلی و 4/4 بیانگر قطر داخلی هادی خارجی این زوج بر حسب میلیمتر می‌باشد.

در حال حاضر در پروژه کابل کواکسیال تهران – قم (پروژه مشترک شرکت مخابرات ایران و راه‌آهن دولتی ایران) از زوج‌های کواکسیال  استفاده می‌شود که در این بخش، اطلاعاتی در زمینه کابل مورد استفاده در این پروژه ارائه می‌گردد.

این کابل شامل 4 زوج کواکسیال  میلیمتر، 6 کواد ستاره‌ای مسی با قطر 2/1 میلیمتر و 10 کواد ستاره‌ای 9/0 میلیمتر و 2 خط پیلوت و 2/1 میلیمتر مس می‌باشد. زوج‌های کواکسیال برای فرکانس کاریر مورد استفاده قرار می‌گیرد. چنانچه از سیستم کاریر استفاده شود امکان انتقال 36000 کانال تلفنی وجود دارد. از این سیستم برای انتقال دو کانال تلویزیونی یا یک کانال تلویزیونی و 1800 کانال تلفنی نیز می‌توان استفاده کرد.

کوادهای ستاره‌ای با قطر 2/1 میلیمتر برای انتقال فرکانس‌های کاریر یا صوتی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. کوادهای 9/0 میلیمتر در صورت پویینه شدن می‌توانند برای مکالمات راه دور مورد استفاده واقع شود. دو سیم 2/1 با ایزوله کاغذی به دور مغز کابل پیچیده شده است که برای انجام آزمایشات مقاومت و عیب‌یابی ضروری می‌باشند.

کمیته بین‌المللی مشورتی در زمینه مخابرات و تلگراف در توصیه G622 ابعاد زیر را برای زوج‌های کواکسیال مورد استفاده برای انتقال فرکانس‌های کاریر ارائه می‌دهد:

  • قطر هادی داخلی زوج کواکسیال                                 2/1 میلیمتر
  • قطر درونی هادی خارجی زوج کواکسیال                     4/4 میلیمتر

هادی استوانه‌ای شکل خارجی با استفاده از نوارهای مس با ضخامت 18/0 میلیمتر به دست می‌آید. ماده عایقی میان هادی‌های داخلی و خارجی را صفحات (دیسک‌های) پلی‌اتیلن تشکیل می‌دهد.

دو لایه نوار فولادی هادی خارجی را در بر می‌گیرند. این لایه‌ها علاوه بر بالا بردن مقاومت مکانیکی زوج، موجب کاهش تداخل مکالمه در فرکانس‌های کم نیز می‌شوند.

یک لایه فویل پلاستیکی با اورلپ زیاد بر روی نوارهای فولادی پیچیده شده است. قطر خارجی یک زوج کواکسیال به این ترتیب برابر 6 میلیمتر است.

کوادهای ستاره‌ای 9/0 میلیمتر

هر یک از کوادها شامل 4 سیم مس با قطر 9/0 میلیمتر است که این سیم‌ها دارای عایق فوم – اسکین پلی‌اتیلن می‌باشد. قطر هر یک از هادی‌ها با این پوشش 6/1 میلیمتر و هر یک از کوادها 6/3 میلیمتر قطر دارد. به دور هر یک از کوادها نوار پلاستیکی رنگی پیچیده شده است.

کواد شروع با نوار قرمز و کواد خاتمه با نوار سبز رنگ مشخص شدهاست. رنگ‌بندی سیم‌های هر یک از این کوادها به صورت زیر می‌باشد:

زوج اول:                                  سیم                  a                      زرد

                                                سیم                  b                      قرمز

زوج دوم:                                  سیم                  a                      سبز

                                                سیم                  b                      آبی

کوادهای ستاره‌ای 2/1 میلیمتر
این کوادها نیز شامل 4 سیم مسی با قطر 2/1 میلیمتر و با عایق فرم – اسکین پلی‌اتیلن می‌باشد. قطر هر یک از سیم‌ها و هر یک از کوادها به ترتیب 2 میلیمتر و 6/4 میلیمتر می‌باشد. به دور این کوادها نیز نوارهای رنگی پیچیده شده است. رنگ‌آمیزی کوادها و سیم‌ها مشابه رنگ‌آمیزی کوادهای 9/0 میلیمتر می‌باشد.

مغز کابل
مغز کابل شامل کلیه کوادها، زوج‌های کواکسیال، فیلرها و نوار دور آن می‌باشد. کابل‌های ارتباط اغلب دارای آرایش لایه‌ای می‌باشند که لایه‌ها حول محور کابل تشکیل دوایر متحدالمرکزی را داده‌اند. تعداد سیم‌ها و طول تاب در هر لایه با لایه‌های مجاور تفاوت دارد.

پیچش هر یک از لایه‌ها به منظور جلوگیری از القاء میان لایه‌های مختلف ضروری است. علاوه بر این پیچش لایه‌ها موجب انعطاف‌پذیری کابل می‌شود. در غیر این صورت کابل به صورت یک استوانه جامد و سخت درمی‌آید.

نواری که به دور هر یک از لایه‌ها پیچیده می‌شود از تداخل سیم‌های لایه‌های مختلف جلوگیری کرده و در مرحله کشیدن غلاف کابل (در کارخانه) به عنوان یک سپر حرارتی نیز محسوب می‌گردد. علاوه بر این موجب افزایش قدرت دی‌الکتریک هادی نیز می‌شود. جنس نوار به نوع کابل بستگی دارد. به عنوان مثال، کابل‌های با ایزوله پلی‌اتیلن دارای نوارهایی از جنس پلی‌اتیلن می‌باشند. کابل‌های با شیلد آلومینیومی دارای نوارهای نسبتاً ضخیم می‌باشند (لایه‌های ایزوله حرارتی).

ساختمان مغز کابل

ساختمان کابل‌های اصلی 36 زوجی به صورت زیر می‌باشد:

  • لایه اول : 2 کواد ستاره‌ای 9/0 میلیمتر ، 2 فیلر پلی‌اتیلن به اضافه یک نوار پلاستیکی.
  • لایه دوم : 8 کواد ستاره‌ای 9/0 میلیمتر  و یک نوار پلاستیکی به دور آن.
  • لایه سوم : 4 زوج کواکسیال ، 6 کواد ستاره‌ای 2/1 میلیمتر ، 2 فیلر پلی‌اتیلن و 2 سیم پیلوت.

یک نوار کاغذی که بر روی آن نام کارخانه سازنده، سال ساخت، تعداد زوج کابل و متراژ کابل چاپ شده است به دور لایه آخر پیچیده شده است.

غلاف کابل
غلاف کابل از انتقال فشارهای مکانیکی وارد بر کابل به هادی‌ها جلوگیری کرده و کابل را از نفوذ رطوبت و جریان‌های الکتریکی محافظت می‌کند.

ضریب کاهش شیلد آلومینیومی بسیار خوب است. با نوار فولادی استفاده شده ضریب کاهش در فرکانس 50 هرتز به 1/0 می‌رسد.

هنگامی که آلومینیوم بر روی غلاف کابل پرس می‌شود دمای آن به 350 درجه سانتیگراد می‌رسد. استفاده از نوارهای دور مغز کابل به عنوان سپر حرارتی به این ترتیب بسیار ضروری است. در کابل‌های اصلی این پروژه ضخامت شیلد آلومینیومی به 2 میلیمتر می‌رسد.

کابل‌های آرمه‌دار غالبا دارای لایه محافظ داخلی – خارجی می‌باشند. لایه داخلی به عنوان یک تکیه‌گاه هنگام آرمه‌پیچی کابل از آسیب رسیدن به قسمت داخلی کابل جلوگیری می‌کند.

لایه خارجی آرمه از تاثیر شیمیایی مواد موجود در حک بر آرمه جلوگیری می‌کند. در این کابل این لایه‌ها به ترتیب ترکیب قیر معدنی با ضخامت 3/0 میلیمتر و پوشش پلی‌اتیلن با ضخامت 2/1 میلیمتر می‌باشد.

آرمه
آرمه کابل، سیم‌ها را از فشارهای مکانیکی محافظت کرده و موجب کاهش القاء الکتریکی نیز می‌شود. در این فصل آرمه شامل دو نوع فولادی با ضخامت 8/0 میلیمتر می‌باشد. لبه‌های لایه خارجی نوار فولادی کاملا بر روی هم قرار گرفته است.

شناسایی زوج‌ها در کابل‌های ام . دی . اف
کابل‌های ام دی اف که در حد فاصل بین ام دی اف تا اطاق کابل مورد استفاده قرار می‌گیرند عموما 100 ، 150 و 200 زوجی و با قطر 6/0 می‌باشند. برای شناسایی هادی‌ها از یکی از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

الف) استفاده از کدهای رنگی متداول برای کابل‌های پلاستیکی.

ب) استفاده از رنگ برای تشخیص کوادها و استفاده از خال‌های مشکی برای تشخیص هادی‌های هر یک از کوادها

با توجه به این که کدهای کابل‌های پلاستیکی به تفضیل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. در اینجا به بحث در مورد روش دوم می‌پردازیم.

در این روش زوج‌ها به صورت لایه‌ای در کابل قرار گرفته‌اند. هر لایه متناسب با زوج کابل از چند دسته تشکیل شده است. هر یک از دسته‌ها به وسیله نوار سفیدی که به دور آن پیچیده شده از دیگر دسته‌ها جدا شده است. به دور اولین دسته هر لایه (دسته شروع شمارش) نوار قرمز پیچیده شده است.

هر دسته شامل 10 زوج سیم یا 5 کواد می‌باشد. برای تشخیص کوادها از 5 رنگ به صورت زیر استفاده شده است:

  • کواد 1 شامل زوج‌های 1 و 2                             با رنگ زمینه قرمز
  • کواد 2 شامل زوج‌های 3 و 4                             رنگ زمینه سبز
  • کواد 3 شامل زوج‌های 5 و 6                             با رنگ زمینه خاکستری
  • کواد 4 شامل زوج‌های 7 و 8                             با رنگ زمینه زرد
  • کواد 5 شامل زوج‌های 9 و 10                          با رنگ زمینه سفید

برای تشخیص سیم‌های هر کواد از خال‌های مشکی که بر روی زمینه رنگی سیم چاپ شده مطابق شکل زیر استفاده شده است.

سیم      زوج اول بدون خال

سیم      زوج اول با یک خال مشکی بر روی زمینه اصلی و با فاصله زیاد از یکدیگر

(دو خال فاصله)

سیم      زوج دوم با دو خال مشکی بر روی زمینه اصلی و با فاصله کم از یکدیگر

            (دو خال فاصله نزدیک‌تر)

به این ترتیب زوج‌های مختلف این نوع کابل را با استفاده از علائم ذکر شده به سهولت می‌توان شناسایی و شماره‌گذاری نمود. این نوع کابل‌ها به کابل‌های آلمانی ام دی اف موسوم است.

در حال حاضر از کابل‌های 100 و 200 زوج ام دی اف بیشتر استفاده می‌شود.

کابل‌های مورد استفاده در سالن دستگاه

این کابل‌ها را می‌توان به دو گروه زیر تقسیم کرد:

الف) کابل‌های مورد استفاده در مراکز تلفن شهری

ب) کابل‌های مورد استفاده در مراکز تلفن داخلی

الف) کابل‌های مورد استفاده در مراکز تلفن شهری

این کابل‌ها به صورت دو سیمه یا سه سیمه مورد استفاده قرار می‌گیرند و آرایش زوج‌ها در کابل به صورت لایه‌ای است. شمارش زوج‌ها بر خلاف کابل‌های مورد استفاده در شبکه که از مغز کابل شروع می‌شود در این کابل‌ها از لایه خارجی شروع می‌شود. این کابل‌ها حداقل پنج زوج (یا 3×5) و حداکثر 50 زوج (یا 3×50) می‌باشند و معمولا تعداد زوج‌ها مضربی از 5 می‌باشد. هر زوج (سیم‌های a و b) دارای پیچش با طول تاب کم است و اگر کابل سه سیمه باشد سیم سوم (c) با رنگ ثابت قرمز همراه با سیم‌های a و b زوج خود دارای پیچش است. هر 5 زوج این کابل به وسیله نخی که به دور آنها پیچیده شده از دسته‌های دیگر جدا شده است و این 5  زوج به دور یکدیگر پیچیده شده‌اند. در این کابل‌ها سیم‌های 25 زوج اول دارای رنگ زمینه سفید و 25 زوج دوم دارای رنگ زمینه خاکستری می‌باشد. همان طور که در بالا اشاره شد چنانچه کابل سه سیمه باشد سیم سوم (c) دارای رنگ ثابت قرمز می‌باشد.

برای تشیخص سیم‌های a و b از یکدیگر بر روی روپوش سیم‌ها از خال‌های رنگین با فاصله کم و زیاد استفاده می‌شود. به عبارت دیگر خال‌های رنگین روی سیم a با فاصل زیاد و خط b دارای خال‌های رنگی با فاصله کم می‌باشد.

رنگ‌های مورد استفاده در این رنگ‌بندی به ترتیب عبارتند از آبی، زرد، سبز، قهوه‌ای و مشکی که این رنگ‌ها برای هر دو سیم a و b به ترتیبی که ذکر شد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

به این ترتیب بر روی سیم a زوج اول خال‌های آبی رنگ با فاصله زیاد بر روی زمینه سفید نقش بسته و سیم b دارای خال‌های آبی رنگ با فاصله کم بر روی زمینه سفید می‌باشد.

به همین ترتیب در زوج دوم سیم a مانند a زوج اول دارای خال‌های آبی رنگ با فاصله زیاد می‌باشد و رنگ سیم b زوج دوم زرد است.

جدول زیر نحوه رنگ‌بندی 10 زوج اول از یک کابل سالن دستگاه را نشان می‌دهد.

شماره زوج

رنگ سیم a

رنگ سیم b

1

آبی

آبی

2

آبی

زرد

3

آبی

سبز

4

آبی

قهوه‌ای

5

آبی

مشکی

6

زرد

آبی

7

زرد

زرد

8

زرد

سبز

9

زرد

قهوه‌ای

10

زرد

مشکی

 

در صورت وجود سیم c ، این سیم دارای رنگ قرمز خواهد بود.

به این ترتیب سیم a در زوج‌های 11 تا 15 دارای خال سبز رنگ و در زوج‌های 16 تا 20 دارای خال قهوه‌ای رنگ و در زوج‌های 21 تا 25 دارای خال مشکی خواهد بود. سیم b نیز به ترتیب در هر 5 زوج با رنگ آبی شروع و به رنگ مشکی ختم می‌شود.

در کابل‌های پر زوج که در آنها زوج‌ها در چند لایه قرار گرفته‌اند زوج شروع هر لایه نیز مشخص شده است. به این ترتیب که در زوج شروع هر لایه سیم a دارای رنگ سفید می‌باشد. ضمنا در هر لایه ترتیب رنگ‌ها جهت چرخش را مشخص می‌سازد.

ب) کابل‌های مورد استفاده در مراکز تلفن داخلی

این کابل‌ها که فقط به صورت زوجی (دو سیمه) می‌باشند حداقل 2 زوجی و حداکثر 50 زوجی هستند. برای مشخص کردن خط b به ترتیب از همان 5 رنگ آبی، زرد، سبز، قهوه‌ای و مشکی استفاده شده است و سیم a دارای رنگ ثابت سفید می‌باشد. در این کابل‌ها که زوج‌ها به صورت لایه‌ای آرایش یافته‌اند، شمارش از لایه خارجی آغاز می‌شود و سیم a اولین زوج در هر لایه با رنگ قرمز از بقیه سیم‌ها قابل تشخیص می‌باشد.

شروع شمارش در هر لایه با سیم a که رنگ قرمز دارد و سیم b که دنباله شمارش لای قبلی را دارا می‌باشد مشخص می‌گردد. به این ترتیب آخرین زوج این نوع کابل‌ها که در مغز قرار می‌گیرد با رنگ قرمز و مشکی از بقیه زوج‌ها قابل تمیز می‌باشد.

مشخصات فنی کابل جلی فیلد خاکی

برای آگاهی بیشتر از مشخصات ارائه شده جهت انتخاب نوع کابل و آگاهی از عواملی که در خرید کابل مورد توجه قرار می‌گیرد در این بخش به قسمتی از مشخصات فنی که در انتخاب کابل خاکی جلی فیلد مورد توجه قرار می‌گیرد اشاره می‌کنیم.

هادی‌های کابل از جنس مس و ایزوله آن از جنس پلاستیک جامد می‌باشد، هر دو هادی تشکیل‌دهنده یک زوج دارای پیچش می‌باشند و زوج‌ها تشکیل گروه یا زیرگروه‌ها را می‌دهند که مجموعا گروه‌ها مغز کابل را تشکیل می‌دهند.

مواد ژله‌ای مقاوم در مقابل رطوبت اطراف هادی‌ها را گرفته و تمام فضای خالی میان زوج‌ها و گروه‌ها را پر می‌کند. مجموعه هادی‌های این کابل راه لایه محافظ (پلی‌اتیلن، آلومینیوم، پلی‌اتیلن، آرمه فولادی و پلی‌اتیلن دربرمی‌گیرد.

به منظور تشخیص زوج‌های مختلف کابل، کلیه زوج‌ها در تمام طول کابل دارای پوشش پلاستیکی رنگی می‌باشد. به این ترتیب در یک گروه (25 زوجی) کلیه زوج‌ها قابل تشخیص و تفکیک از یکدیگر می‌باشند. برای تشخیص گروه‌ها نیز به دور هر یک از گروه‌ها نوارهای رنگی پیچیده شده است.

کابل‌ها باید در محدوده دمائی 40- تا 70+ درجه سانتیگراد به نحو مطلوب قابل استفاده باشد. مواد خورنده‌ای که به طور طبیعی در زمین یافت می‌شوند نباید تاثیر سوئی بر این کابل‌ها بگذارد.

هادی‌ها
هر یک از هادی‌ها از جنس مس نرم شده با سطح مقطع دایره و با کیفیت یکنواخت و عاری از هر گونه عیب و نقص.

مقاومت یک کیلومتر هر یک از هادی‌ها با سطح مقطع میلیمتر مربع در دمای 20 درجه سانتیگراد حداکثر 25/17 اهم باید باشد.

قطر سیم‌ها 4/0 ، 6/0 ، 7/0 و 9/0 میلیمتر است.

هنگام ساخت کابل در موارد لزوم، اتصال سیم‌ها به یکدیگر از طریق جوش سرد یا گرم و با استفاده از آلیاژ نقره انجام می‌شود. پس از جوش خوردن نیز محل مزبور نباید دارای برآمدگی باشد. هر یک از هادی‌ها باید به طور یکنواخت به وسیله پلی‌اتیلن جامد در بر گرفته شود. این ماده عایقی بر مس اثر شیمایی نباید داشته باشد.

ماده عایقی باید یکنواخت، هموار و خالی از خلل و فرج باشد. مقدار ضخامت ماده عایقی باید به گونه‌ای باشد تا مشخصات الکتریکی مورد نظر به دست آید.

اختلاف میان کمترین و بیشترین ضخامت در هر مقطعی باید کمتر از 12/0 میلیمتر باشد. محل اتصال سیم‌ای روپوش‌دار باید به وسیله تیوپ‌های حرارتی مجددا روکش شود.

چنانچه هر یک از هادی‌ها دارای اتصالی یا پارگی باشد باید به عنوان سیم خراب مشخص شود. در هر طولی از یک کابل کمتر از 100 زوج هیچ نوع خرابی قابل قبول نمی‌باشد. در کابل‌های 100 زوج و بیشتر به ازاء هر زوج خراب، یک زوج رزرو باید در نظر گرفته شود و به این ترتیب تعداد زوج نامی در کابل وجود داشته باشد. تعداد زوج‌های خراب نباید بیش از یک درصد زوج‌های نامی باشد. مشخصات فیزیکی و الکتریکی زوج‌های رزرو می‌بایست مانند زوج‌های نامی کابل باشد.

شماره زوج، رنگ و شماره گروه و دسته اصلی زوج خراب باید بر روی برجستگی که به قرقره متصل می‌شود مشخص شود. علاوه بر این 300 میلیمتر انتهای کابل نیز با رنگ زرد باید رنگ‌آمیزی شود. بر روی بدنه قرقره نیز عبارت «زوج معیوب دارد» به فارسی باید چاپ شود.

مواد ژله‌ای باید هموژن برده و برای سهولت در تشخیص زوج‌ها باید بی‌رنگ باشد. این مواد باید عاری از ذرات فلزی و سایر مواد ناخالص بوده و می‌بایست غیر سمی بوده و نباید بر روی پوست اثر سوء بگذارد.

مواد ژله‌ای فضای میان هادی‌های هر زوج، داخل گروه‌ها و زیرگروه‌ها و دسته‌های اصلی را باید کاملا بپوشاند و بر روی مجموعه هادی‌ها نیز قرار بگیرد.

به دور مجموعه هادی‌ها یک نوار پلاستیکی به صورت مارپیچ با اورلپ پیچیده می‌شود. این نوار باید به صورت یک سپر حرارتی در مرحله تزریق اولین لایه پلی‌اتیلن داخلی عمل کرده و از انتقال حرارت به ایزوله سیم‌ها و تغییر شکل آنها جلوگیری کند.

مجموعه هادی‌ها و نوار پلاستیکی در آن به وسیله اولین لایه پلی‌اتیلن در بر گرفته می‌شود ضخامت این لایه باید 4/1 میلیمتر باشد.

میانگین ضخامت هر سطح مقطع از این لایه نباید کمتر از 90% مقدار فوق باشد.

حداقل ضخامت در هر نقطه از این پوشش نیز نباید کمتر از 70% مقدار فوق باشد. این ژاکت باید یکنواخت، عاری از حفره و هر عیب دیگر باشد و سطح آن هموار باشد.

بر روی ژاکت پلی‌اتیلن داخلی یک نوار آلومینیومی تخت به صورت طولی با اورلپ قرار می‌گیرد. برای کابل‌هایی که قطر مغز آن (مجموعه هادی‌ها) 59/1 سانتیمتر یا کمتر است میزان اورلپ آلومینوم حداقل 18/3 میلیمتر و برای سایر کابل‌ها حداقل اورلپ 30/6 میلیمتر باید باشد. شیلد نباید در طول کابل قطع باشد. ضخامت شیلد 2/0 میلیمتر باید باشد و بر روی دو طرف این شیلد لایه نازکی (با ضخامت 381/0 میلیمتر) از پولیمر و پلی‌اتیلن باید پوشانده شود.

پلی‌اتیلن میانی نیز باید عاری از حفره بوده و سطح آن صاف باشد و لایه‌های داخلی در مرکز آن قرار گیرد. مقدار ضخامت این لایه پلی‌اتیلن با توجه به قطر مغز کابل بین 4/1 تا 1/3 میلیمتر می‌باشد. این لایه باید در مقابل نور خورشید دما و نیروهای متعادی در مرحله نصب مقاوم باشد.

آرمه کابل شامل نوارهای فولادی یا مفتول‌های فولادی به صورت زیر می‌باشد:

الف) دو لایه نوار فولادی ضد زنگ بر روی پوشش پلی‌اتیلن میانی که به صورت مارپیچ و هم‌جهت پیچیده می‌شوند.

لایه فولاد خارجی فاصله خالی لایه داخلی را باید پر کند.

ب) تعدادی مفتول فولادی گالوانیزه که به صورت مارپیچ لایه پلی‌اتیلن داخلی را در بر می‌گیرد.

برای کابل‌هایی که قطر آنها با ژاکت میانی 15 میلیمتر یا کمتر است باید از مفتول‌های فولادی ضدزنگ استفاده شود و برای کابل‌های قطورتر باید از نوارهای فولادی استفاده شود.

قطر مفتول‌های فولادی باید 2/1 میلیمتر باشد. کابل‌هایی که قطر آنها با لایه پلی‌اتیلن داخلی کمتر از 5 میلیمتر است باید دارای نوار فولادی با ضخامت 5/0 میلیمتر باشد. برای کابل‌های قطورتر ضخامت نوار فولادی 8/0 میلیمتر می‌باشد.

در حد فاصل پلی‌اتیلن میانی و آرمه یک لایه کاغذ قیراندود قرار گرفته است و آرمه کابل با ترکیب مواد ترموپلاستیک پوشانده می‌شود.

آخرین پوشش کابل را لایه پلی‌اتیلن تشکیل می‌دهد که این لایه نیز مانند لایه‌های قبلی باید دارای سطحی هموار بوده و فاقد هر گونه حفره و خرابی باشد. ضخامت این لایه با توجه به قطر کابل با ژاکت میانی بین 6/1 تا 3 میلیمتر باید باشد.

بر روی پوشش خارجی کابل متراژ مکابل در فواصل یک متری با رنگ سفید باید مشخص شود.

مقاومت DC هادی‌ها در دمای 20 درجه سانتیگراد باید مطابق جدول زیر باشد:

حداکثر مقاومت سیم

حداکثر مقدار میانگین

قطر سیم‌ها (میلیمتر)

146

142

4/0

66

63

6/0

48

46

7/0

29

28

9/0

 

لازم به تذکر است که موارد فوق تنها بخشی از مشخصات فنی کابل است که در حوصله این جزوه می‌باشد. سایر موارد در جزوات آزمایش و تحویل مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

متراژ کابل‌ها
با توجه به این که در حال حاضر حداکثر فاصله دو حوضچه 250 متر می‌باشد طول کابل مورد استفاده باید طوری باشد تا با توجه به محدودیت‌های فنی مضرب صحیحی از 250 متر باشد. در سال 1360 اداره کل نظارت و بررسی‌های فنی شبکه کابل متراژ انواع کابل‌ها را به صورت استاندارد مشخص و اعلام نمود.

کابل‌کشی خاکی
کابل‌کشی خاکی به منظور ارتباط مشترکین به نزدیک‌ترین کافر به طرف مرکز می‌باشد. بنابراین قسمتی از شبکه را که بین پست و کافو می‌باشد به خود اختصاص می‌دهد.

در کابل‌کشی خاکی به علت انشعابات متعدد و پراکندگی مشترکین معمولا از کابل‌های کم زوج استفاده می‌شود. کابل‌هایی که در این قسمت از شبکه قرار می‌گیرند مستقیما در خاک دفن می‌شوند. بنابراین لایه‌های تشکیل‌دهنده این نوع کابل‌ها می‌بایست دارای مقاومت مکانیکی خوبی در برابر فشار باشند.

متداول‌ترین نوع کابل خاکی در حال حاضر کابل پسپاپ می‌باشد. کابل پسپاپ دارای لایه‌های متعدد پلی‌اتیل و نوار فولادی بوده و جهت جلوگیری از نفوذ رطوبت در بین عایق هادی‌ها نوعی روغن تزریق شده است.

کابل خاکی ممکن است در شبکه مرکزی نیز مورد استفاده قرار گیرد. در موارد خاصی که کابل‌کشی در قسمت مرکزی مایه صرفه نمی‌باشد می‌توان از کابل خاکی مرزوج جهت این کار استفاده نمود.

انواع کابل‌کشی:

  1. مکانیزه
  2. دستی

کابل‌کشی مکانیزه
چنانچه مسیر حفاری طوری باشد که بتوان از ماشین‌آلات مکانیزه جهت این منظور استفاده کرد حفر کانال و خوابانیدن کابل و غلطک روی خاک کانال توسط ماشین‌آلات انجام شود.

کابل‌کشی دستی
به علت نوع بافت شهری و کم عرض بودن اکثر کوچه‌ها معمولا از این روش استفاده می‌شود.

لوازم و تجهیزات کابل‌کشی خاکی

الف) لوازم ایمنی
در صورت استفاده از این لوازم می‌توان از بسیاری از حوادث ناگوار جلوگیری به عمل آورد. این لوازم شامل دستکش کار، عینک، نرده، چراغ چشمک‌زن، مخروطی ورقه پل، تابلوی اخطار و غیره می‌باشند.

ب) لوازم مورد نیاز جهت کابل‌کشی
کمپرسور، دژبر، جک و میل، بیل و کلنگ، دیلم، تیشه، فرغون، قرقره کابل، لوله گالوانیزه، پست، سرکابل، جعبه ابزار، گچ، نوار اخطار، دریل و مته، گیوتین، پمپ آب، کمپکتور.

قبل از شروع حفاری سرپرست منطقه با دقت طرح مورد نظر را مطالعه نموده، مشکلات و مسائلی که در طرح عنوان نشده است را به اطلاع مسئولین امر گذاشته تا بر رفع آن بوشند. نقشه باید عاری از هر گونه ابهام باشد طوری که سرپرست اکیپ به راحتی قادر به انجام عملیات گردد. بنابراین مطالعه و در نظر گرفتن موقعیت مکانی محل اجرای طرح می‌تواند کمک موثری در اجرای کار باشد، زیرا بر اساس همنی مطالعات و بررسی‌ها، وسایل و ابزار آلات مورد نیاز مشخص می‌شوند.

دومین مساله هماهنگ کردن عملایت حفاری با سایر ارگان‌ها از قبیل سازمان برق، سازمان آب، شرکت گاز، شهرداری و غیره می‌باشد. این امر به منظور آگاهی از تاسیسات زیرزمینی و جلوگیری از وارد آمدن خسارت به این تاسیسات می‌باشد.

اجرای عملیات
1- تهیه لوازم و تجهیزات مورد نیاز گروه

بر اساس مسافت حفاری و موقعیت جغرافیایی توسط سرپرست اکیپ معین می‌شود.

2- تهیه و بردین کابل بر اساس نیاز مطابق نقشه

کابل‌هایی که از پست به طرف مفصل هدایت می‌شوند بعد از تعیین دقیق محل در انبار بریده می‌شوند.

نکته مهم: صحیح باز کردن کابل از قرقره و بعد از بریدن حتما باید سر کابل بر روی قسمت بریده شده زده شود.

3- حمل به محل اجرا

در صورت استفاده از نصف طول یک قرقره، قرقره کابل باید به محل آورده شود.

4- خط‌کشی و تعیین فاصله

محل مورد نظر باید به طور صحیح بر مبنای طرح خط کشی شده و فواصل کنده‌کاری برای هر فرد معین گردد. قبل از شروع عملیات حفاری توجیه کارگران برای جلوگیری از صدمه به تاسیسات خدماتی دیگر ضروری می‌باشد.

5- عمق و عرض حفاری خاکی در پیاده‌رو

عمق حفاری در پیاده‌رو از سطح زمین 80 سانتیمتر می‌باشد. این عمق بر مبنای سطحی از زمین که در آینده مورد خاک‌برداری یا خاک‌ریزی مجدد نباشد تعیین می‌شود.

عرض حفاری خاکی هر چه کمتر باشد فشار وارد بر کابل و هزینه خاک‌برداری کمتر می‌شود. با توجه به این دو مسئله عرض حفاری 30 سانتیمتر در نظر گرفته می‌شود.

6- عمق و عرض حفاری خاکی در سواره‌رو

عمق حفاری از سطح زمین در سواره‌رو 120 سانتیمتر و عرض آن 30 سانتیمتر می‌باشد.

چنانچه در طول مسیر حفاری نتوان به عمق استاندارد رسید، می‌توان از وسایلی که اصطلاحا به آن حفاظ مکانیکی می‌گویند استفاده کرد. این حفاظ‌ها می‌توانند بر حسب موقعیت جغرافیایی کابل انتخاب شوند. از متداول‌ترین این حفاظ‌ها می‌توان آجر، بلوک سیمانی، لوله پی.وی.سی و لوله گالوانیزه را نام برد.

7- فاصله کانال خاکی از دیوار و جدول

فاصله کانال خاکی در پیاده‌رو از دیوار 60 سانتیمتر و در سواره‌رو از جدول 50 سانتیمتر تعیین شده است.

8- زیرسازی – روسازی

بعد از حفر کانال و رسیدن به عمق مطلوب 50 سانتیمتر ماسه بادی یا خاک سرند شده در کف کانال ریخته و به وسیله کوبنده دستی کاملا فشرده می‌شود، سپس کابل بر روی این قشر قرار گرفته و 15 سانتیمتر ماسه یا خاک سرند شده بر روی کابل ریخته می‌شود. در حین اجرای عملیات ممکن است قطعات درشت سنگ از کناره کانال به داخل بریزد که حتما باید از این امر جلوگیری به عمل آید.

هنگام خوابانیدن کابل بر اثر اصطکاک شدید پوسته خارجی کابل با سطح زمین، کابل زخمی می‌شود و از عمر مفید آن کاسته می‌گردد. در این مرحله می‌توان با باز کردن صحیح کابل از روی قرقره و استفاده از قرقره‌های کوچک و رولر در داخل کانال از زخمی شدن پوسته کابل جلوگیری به عمل آورد.

در صورتی که مسیر حفاری طولانی باشد باید از وسایلی مانند وینچ و یونیماک استفاده نمود. در مسیرهای کوتاه باید از اصطکاک کابل با زمین جلوگیری به عمل آید. به این ترتیب کمه اکیپ در طول کابر مستقر شد و کابل به آهستگی در کانال قرار می‌گیرد. بعد از نصب کابل حتما باید سره‌های کابل به دو انتهای کابل زده شود و نیز محل مفصل‌ها نیز مشخص گردند. زدن سره کابل حائز اهمیت است چرا که ممکن است در فاصله زمانی بین نصب و مفصل‌بندی، کابل رطوبت گرفته و مقاومت عایقی آن پایین آید که تاثیر نامطلوبی در کیفیت مکالمه می‌گذارد.

9- خوابانیدن کابل

در این مرحله با استفاده از قرقره‌های لب کانال و کف کانال، کابل بدون صدمه در کانال قرار می‌گیرد.

هنگامی که از جک و میل استفاده می‌شود، قرقره کابل باید طوری در کنار مسیر حفاری قرار گیرد که چرخش کابل در جهت خوابانیدن کابل باشد تا به سهولت کابل در مسیر حفر شده هدایت شود. شعاع خمش کابل‌های خاکی نباید کمتر از 10 برابر قطر کابل باشد.

با توجه به مطالب پیش گفته شده، بعد از نصب کابل 15 سانتیمتر ماسه بادی یا خاک سرند شده بهص ورت فشرده باید بر روی کابل ریخته شود.

10- نوار اخطار

نوار اخطار به منظور اخطار و جلوگیری از صدمه و زخمی شدن کابل، در حفاری‌های مجدد، مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوار به رنگ زرد می‌باشد و بر روی آن جمله اخطار کابل شرکت مخابرات ایران نوشته شده است. این نوار در تمام طول کابل بر روی 15 سانتیمتر خاک نرم قرار داده می‌شود.

استفاده از آجرهای مربع‌شکل بر روی 15 سانتیمتر ماسه بادی در تمام طول کابل، عمر کابل را افزایش می‌دهد.

11-خاک‌ریزی و پر کردن کانال

بعد از قرار دادن نوار اخطار، خاک‌های حاصل از حفاری به صورت لایه به لایه در کانال ریخته می‌شود. باید توجه داشت که نخاله‌های درشت‌تر از 10 سانتیمتر در کانال ریخته نشود. ضمنا بعد از ریختن یک لایه خاک به عمق تقریبی 15 سانتیمتر توسط کمپکتور فشرده خواهد شد تا از نشست بعدی کانال جلوگیری به عمل آید.

12- حمل و پاک‌سازی محل کار

بعد از اتمام کار در پایان همان روز، مواد زائد حاصل از حفاری باید پاک‌سازی شود.

موانع زیرزمینی
در مسیر حفاری، بیشتر اوقات با موانعی از قبیل تاسیسات خدماتی زیرزمینی مثل کابل برق، لوله‌های آب، لوله‌های گاز، کانال‌های فاضلاب مواجه می‌شویم. در صورت رعایت فاصله معین از موانع می‌توان کیفیت و عمر مفید کابل را افزایش داد. چنانچه کابل برق در کنار کابل تلفن قرار گیرد و فاصله معین رعایت نشود، پدیده‌های مضر از قبیل نویز و کوران بر روی کابل تلفن به وجود خواهد آمد.

در صورتی که کابل تلفن به صورت موازی در کنار کابل برق فشار ضعیف قرار بگیرد، فاصله بین دو کابل حتما باید 25 الی 30 سانتیمتر باشد. چنانچه نتوان فاصله مزبور را رعایت نمود، با استفاده از بلوک‌های بتونی به ضخامت 10 سانتیمتر فاصله گفته شده در بالا را می‌توان به 10 الی 15 سانتیمتر کاهش داد.

چنانچه کابل تلفن در کنار کابل برق فشار قوی به صورت موازی قرار گیرد، فواصل کابل برق و تلفن باید رعایت شود.

فاصله کابل برق فشار قوی 20 کیلو ولت به بالا و تلفن در حالت تقاطع 5/0 متر بدون حفاظ مکانیکی و 30 سانتیمتر با حفاظ مکانیکی می‌باشد.

گاهی اوقات کابل خاکی از عرض خیابان عبور می‌نماید. در چنین مواقعی حتما باید با حفظ عمق 100 الی 120 سانتیمتر از لوله پی.وی.سی استفاده شود.

در صورت تقاطع کابل خاکی با رودخانه یا پل می‌توان به وسیله یکی از روش‌های زیر که بستگی به شرایط جغرافیایی محل دارد مشکل را حل نمود.

اگر رودخانه کم عمق باشد و نتوان عمق کانال خاکی را به حد استاندارد رساند، کابل خاکی در کف رودخانه نصب می‌شود. چنانچه نتوان به عمق مورد نظررسید از حفاظ‌های مکانیکی (لوله پی.وی.سی فشار قوی یا لوله گالوانیزه) استفاده می‌شود.

در مورد عبور کابل خاکی از دره‌های عمیق می‌توان از کابل هوایی مهار سرخود استفاده کرد. عبور کابل خاکی از پل‌ها بستگی به ساختمان پل می‌توان با استفاده از بست یا لوله‌های گالوانیزه انجام شود.

با توجه به این که کابل خاکی باید وارد حوضچه شده و از آنجا به شبکه مرکزی مربوط گردد، در چنین حوضچه‌هایی چهار داکت برای کابل خاکی در نظر گرفته می‌شود. پیش‌بینی و تعبیه این داکت‌ها از کنده‌کاری‌های مجدد در مرحله تقویت جلوگیری به عمل می‌آورد. جهت جلوگیری از مسدود شدن طرف دیگر این لوله‌ها در پیاده‌رو از سرپوش‌های مخصوص استفاده می‌شود.

هنگامی که کابل خاکی وارد حوضچه می‌شود باید تا دیوار مقابل داکت ورودی امتداد داده شود. محل ورود کابل به وسیله سرپوش‌های مخصوص یا هر ماده ایزوله‌کننده مسدود می‌گردد. این عمل از ورود آب به داخل حوضچه جلوگیری می‌کند.

محل مفصل‌ها باید در مسیر کابل‌کشی خاکی بر روی نقشه و محل اجرا علامت‌گذاری شود. ضمنا مقدار اضافی کابل جهت مفصل‌بندی در نظر گرفته شود.

پست‌گذاری
پست جعبه تقسیم کوچکی است که کابل‌های آبونه در آن تقسیم شده و به وسیله سیم‌های هوایی به مشترکین ارتباط داده می‌شود.نصب پست و پایه پست نیز از وظایف اکیپ کابل‌کشی خاکی می‌باشد. ابتدا محل دقیق پست از روی نقشه مشخص شده و در روی دیوار علامت‌گذاری می‌شود. سرپرست اکیپ می‌تواند در صورت لزوم تغییراتی در محل نصب پست‌ها انجام دهد. در هر صورت هر گونه تغییر باید در نقشه علامت‌گذاری شده و الحاقیه ضمیمه نقشه شود.

نکات زیر جهت انتخاب مکان مناسب برای پست در نظر گرفته می‌شود:

الف) مرکز ثقل مشترکین
ب) استحکام محل نصب پست
ج) در دسترس نباشد
د) رعایت کردن زیبایی
هـ) رعایت فاصله مناسب با پست برق
و) در کوچه‌های کم عرض شرقی، غربی در قسمت جنوب کوچه نصب شود.

شماره‌گذاری پست‌ها با توجه به ظرفیت کافو معمولا از 80 تجاوز نمی‌نماید. بنابراین شماره پسترها دو رقمی در نظر گرفته می‌شود. شمارش به ترتیب از دورترین پست شاخه پرزوج‌تر شروع می‌شود.

برای محافظت بهتر کابل آبونه را درون لوله‌های گالوانیزه قرار می‌دهند. طول این لوله 3 متر و قطر آن 4 سانتیمتر می‌باشد. در صورت استفاده از ناودانی طول آن باید حدود 5/2 متر و به اندازه 30 سانتیمتر آن در خاک قرار بگیرد.

نصب لوله‌های گالوانیزه بدین ترتیب است: 50 سانتیمتر درون خاک قرار داده شده و به وسیله دو بست به فاصله یک متر از همدیگر به دیوار محکم می‌شود. فاصله اولین بست از سطح زمین یک متر می‌باشد.

پست‌ها معمولا 10 زوجی، 20 زوجی، 30 زوجی، 40 زوجی، 50 زوجی، 70 زوجی و 100 زوجی می‌باشند.

متداول‌ترین پست‌هایی که در شبکه مخابرات ایران استفاده می‌شوند پست‌های قورباغه‌ای و پست‌های کتابی 10 زوجی می‌باشد.

این پست‌ها توسط رول‌پلاک به محل مورد نظر وصل می‌شوند. همان طور که قبلا نیز اشاره شد محل نصب پست باید دارای استحکام بوده و در دسترس عموم نباشد.

چنانچه محل پست مطابق نقشه مکان مناسبی جهت نصب آن نباشد، سرپرست اکیپ با اطلاع اداره طراحی و مهندسی شبکه کابل می‌تواند آن را تغییر دهد.

حال اگر در مجاورت محل پست نیز مکان مناسبی یافت نشود، می‌توان پست را بر روی تیرهای آهنی یا چوبی نصب نمود. فاصله مجاز پست از پست‌های فشار قوی حدود یک متر و فاصله آن با پست‌های فشار ضعیف 25 الی 30 سانتیمتر می‌باشد. ارتفاع پست از سطح زمین باید حدود 55/2 الی 75/2 در نظر گرفته شود.

ساختمان پست
از دو قسمت بدنه و ترمینال تشکیل می‌شوند. پست‌ها به ترتیبی نصب می‌شوند که سوراخ ورودی کابل آبونه به طرف پایین قرار بگیرد.

انواع پست
الف) پست قورباقه‌ای

در گذشته بیشتر از این نوع پست‌ها استفاده می‌شده است. جهت جلوگیری از نفوذ رطوبت (در صورتی که کابل جلی‌فیلد نباشد) احتیاج به زفت‌ریزی دارد. این پست‌ها به صورت رانژه شده آماده در اختیار اکیپ کابل‌کشی قرار می‌گرفت. پس از نصب، این پست‌ها به کابل آبونه مفصل می‌شدند.

با توجه به این که مفصل علاوه بر امکان ایجاد خرابی از نظر اقتصادی نیز مایه به صرفه نمی‌باشد، هم اکنون کابل آبونه را پس از عبور از لوله گالوانیزه حدود    سانتیمتر اضافه گرفته شده و بریده می‌شود. پس از خاتمه کابل‌کشی مفصل‌بند وظیفۀ رانژه نمودن کابل آبونه را به عهده دارد.

ب) پست کتابی

این پست‌ها به شکل مکعب مستطیل بوده و کابل از قسمت زیر پست وارد مخروطی پلاستیکی شده به ترتیب بر روی زوج‌ها بسته می‌شوند. لاستیک مخروطی شکل را می‌توان با کوتاه کردن، مناسب با قطر خارجی کابل آبونه نمود. پس از ورود کابل به داخل جعبه پست، اتصال زمین کابل بسته شده و هادی‌ها با آرایش به ترتیب از بالا به زوج‌ها بسته می‌شوند.

خروجی زوج‌ها در زیر جعبه بوده و به وسیله یک تکه ابزار ورود گرد و غبار جلوگیری به عمل می‌آید. درب این پست‌ها با باز کردن پیچ و حرکت رو به بالا باز می‌شوند. کابل آبونه پس از ورود از مخروطی سمت چپ تا سقف جعبه پست بدون درآوردن پوسته‌های بیرونی هدایت شده و از آنجا لخت می‌شود و به ترتیب بر روی زوج‌های یک تاد، به ترتیب رنگ‌بندی زوج‌ها بسته می‌شوند. ترتیب رنگ‌بندی زوج‌ها از بالا به قرار ذیل می‌باشد:

1- سفید آبی                                         2- سفید نارنجی

3- سفید سبز                                         4- سفید قهوه‌ای

5- سفید خاکستری                                            6- قرمز آبی

7- قرمز نارنجی                                     8- قرمز سبز

9- قرمز قهوه‌ای                                     10- قرمز خاکستری

 

 

شبکه هوایی
برقراری ارتباط از بست تا محل ورودی ساختمان و مجموعه های مسکونی ، تجاری و اداری مشترکین طبق اصول فنی و برابر با آخرین دستورالعمل اجرایی .

چگونگی انجام کابل کشی و سیم کشی هوایی

  1. قبل از اقدام به سوراخ کاری بایستی مسیر سیم کشی را بررسی و علامت گذاری نمود تا مسیر نسبت به سطح افقی یکنواخت باشد . وجود حتی یک بست یا قلاب بالا یا پایین و همچنین یکسان نبودن فاصله یک بست زیبایی کل مسیر را از بین خواهد برد .
  2. هنگام آماده کردن بستر کابلکشی (سیمکشی ) ضمن رعایت جنبه های ایمنی توجه کنیم که محل طوری مسیر سازی شود که در نگاه اول بستر آماده شده به چشم نیاید و حتی الامکان به زیبایی ساختمان لطمه وارد نشود و بستری توام با نگهداری حداقل ، و عدم امکان سواستفاده های احتمالی ایجاد گردد .
  3. ارتفاع بستر سیم کشی از سطح زمین حدود 2 متر می باشد و با توجه به مسیر و مکان سیم کشی با نظر ناظر ارتفاع یاد شده می تواند افزایش و یا کاهش یابد .
  4. مسیر کابلکشی را باید طوری انتخاب نمود که کمترین مقدار کابل استفاده شود و از انتخاب مسیرهای مورب نیز باید خودداری کرد .
  5. طول خمش کابل به منظور جلوگیری از کشیدگی هادی ها و عایق آنها در زوایا و خمش ها بایستی حداقل ده برابر قطر کابل بوده و در کابل های کم قطر از 90 درجه کمتر نباشد .
  6. کلیه کابل ها و سیم ها قبل از ورود به پست و جعبه تقسیم بایستی حالت یو (U ) شکل معکوس باشد .
  7. در کلیه فرورفتگی ها و برآمدگی ها بایستی مسیر را خارج یا داخل برد و نبایستی کابل یا سیم آویزان باشد و باید حتی المقدور داخل تمام فرورفتگی ها سیمکشی را انجام داد .
  8. در منازل جنوبی که ساختمان داری فضای خالی (حیاط خلوط) باشد . حتی الامکان بایستی سیم کشی از خارج اینگونه فضاها و در صورت نیاز با استفاده از سر تیر انجام شود.
  9. هنگام کابل کشی بایستی با توجه به تعداد واحدهای محل حتی الامکان از کابل با زوج بیشتر استفاده گردد تا هنگام توسعه بعدی و تغییر مکان نیاز کمتری به کابل کشی مجدد باشد ، یعنی برای محل یک واحد کابل دو زوجی و محل های دو  سه واحدی کابل چهار زوج و سه واحدی به کابل شش زوجی استفاده گردد .
  10.  در مکانهایی که استفاده از پست و قلاب مقدور نباشد ولی نرده موجود است ، می توان از کلیه این گونه حفاظ ها جهت کابل کشی و سیم کشی استفاده نمود و در هر یک و نیم متر توسط سیم اصلی مهار شود و توجه شود کابل به صورت زیگزاگ کشیده نشود و حتی الامکان از نمای بیرونی اقدام به سیم کشی گردد .
  11.  می توان با توجه به موقعیت مسیر سیم کشی بطور توأم از بست ، قلاب و پنجه استفاده کرد . یعنی اگر نمای مسیر یکنواخت نباشد برای هر قسمت از آن از منصوبه خاص خود استفاده نمود.
  12.  در صورتیکه پستی دوقلو شود جهت نوسازی و یا سیم کشی ودایع می بایست از رینگ نمودن کابلهای هوایی در داخل پست قدیم امتناع نمود و کابل های موجود با هماهنگی با واگذاری و نظارت حتی الامکان به طور مساوی از طرفین تقسیم گردد .

استفاده از بست زیر و رو

در هرگونه نمای ساختمان هایی که امکان نصب بست های کاچوئی زیر و رو که از این به بعد بست نامیده میشود باشد ، مانند نمای سنگ ، آجر سه سانت ، سیمان شسته و نظایر آن حتماً بایستی بستر کابل کشی و سیم کشی را با استفاده از آن آماده نمود .

  1. فواصل بستها برای کلیه کابل ها 2 الی 10 زوجی بدون مهار و سیم دوبل فاصله بست ها از یکدیگر 40 سانتی متر می باشد .
  2. عرض مجاز برای عبور تورفتگی ها هنگامی که امکان مسیر سازی با استفاده از بست از داخل نباشد ، حداکثر 5/1 متر میباشد که بایستی در هر ظرف دو عدد بست نصب نمود تا کابل یا سیم شل نشود .
  3. استفاده از بست زیر و رو در آجر سفالهای سوراخ دار در آجرهای عرض 5 سانت بصورت شکل زیر اجرا می گردد .

استفاده از قلاب

چنانچه در نمای ساختمان تکمیل نباشد ، از قلاب رزوه ای استفاده خواهد شد . فاصله بین قلاب ها برای کابل های 2 الی 10 زوجی بدون مهار و سیم دوبل حداقل 5/1 متر و حداکثر 2 متر می باشد که بایستی در طول مسیرهای مستقیم فاصله بین قلاب ها یکنواخت باشد .

  1. عمق سوراخ بایستی بنحوی باشد که تا محل انحنای قلاب ، قلاب به دیوار بچسبد .
  2. از نصب دو قلاب در مجاورت هم بایستی خودداری نمود ، به جز در مواردی که فضای خالی حدود 4 الی 7 متر در مسیر باشد که در این صورت می توان در طرفین دو قلاب نصب نمود و سیم کشی را انجام داد . برای فضاهای خالی بیشتر از آن بایستی از پنجه استفاده نمود .
  3. طول سیم اصلی مورد نیاز به صورت افقی در قلاب ها برای عبور یک کابل هوایی 30 سانتی متری ، دوکابل 40 سانتی متر و سه کابل به بالا 50 سانتی متر است .

توجه :

  • سر فلز بالا باشد .
  • جهت دیوارهای گلی از چوب ذوزنقه ، یا میخ چوبی استفاده کرد .
  • سیم اصلی به صورت فلزی بسته شود .

استفاده از پنجه

پنجه تسمه ای است به طول حداقل 30 سانتی متر و عرض 4 سانتی متر و ضخامت 4 یا 5 میلی متر و گالوانیزه که به صورت صاف و گونیا موجود می باشد .

در حال حاضر حتی الامکان از پنجه استفاده نمی شود که دلایل متعددی مانند لطمه زدن به زیبایی شهرها و عدم امکان کابل کشی کابل های بدون مهار و ... دارد .

فقط در محل هایی که نمی توان از بست یا قلاب استفاده نمود ، مانند بعضی از دیوارهای گلی و مشابه آن و نیز در عبور از عرض مجار خیابان های فرعی و کوچه ها و هم چنین وجود فضاهای خالی بیش از 7 متر در مسیر سیم کشی ( کابل کشی ) مطابق استاندارد استفاده کرد .

حداقل فاصله بین دو پنجه 5 متر و حداکثر فاصله آنها 25 الی 30 متر می باشد . چنانچه در نظر است بین دو پنجه کابل بدون مهار کشیده شود بایستی قبلاً اقدام به نصب مهار (سیم دوبل بلا استفاده ) بین پنجره ها نمود و هم زمان کابل بدون مهار را در فواصل دو متری به آن اصلی کرد .

توضیح : استقامت کابل هوایی بدون مهار 12 متر می باشد .

نصب جعبه تقسیم

در مناطق فشرده شهری نصب جعبه تقسیم اجتناب ناپذیر خواهد بود ، زیرا از یک طرف قابلیت انعطاف شبکه را بالا می برد و از سوی دیگر از دوباره کاری جلوگیری می شود .

  1. فاصله نصب اولین تقسیم از پست بستگی به موقعیت محل از نظر تراکم واحدهای مسکونی و تجاری دارد و می بایست از نصب جعبه تقسیم اضافی خودداری گردد .
  2. برای ورود یا خروج سیم دوبل یا کابل به جعبه تقسیم ها فقط باید از محل های ورودی زیر جعبه تقسیم استفاده کرد ، در غیر این صورت رطوبت و‌ آب براحتی بداخل جعبه تقسیم نفوذ می کند .
  3. پس از نصب جعبه تقسیم بایستی واشر لاستیکی تشتک مربوطه را در محل قرار داده و کلیه کابل ها و سیم ها را از داخل واشر بدرون برد .
  4. پس از ورود کابل یا سیم بداخل واشر لاستیکی حدود یک سانتی متر بالاتر از لبه داخلی تقسیم روکش کابل به طول 15 سانتی متر برداشته و زوج ها به یکدیگر تابیده شود .( در مورد سیم دوبل یک سانتی متر بالاتر از لبه داخلی تقسیم سیم مهار قطع گردد یک اصلی در داخل جعبه تقسیم به کابل ها برای جلوگیری از خروج کابل استفاده نمود )
  5. با توجه به کابل های ورودی و خروجی ، از جعبه تقسیم با اندازه مناسب استفاده شود .
  6. برای اتصال کابلهای ورودی و خروجی داخل جعبه تقسیم بایستی حتماً از ترمینال 12 خانه پلاستیکی کابل استفاده شود .
  7. زیر درب جعبه تقسیم بایستی لاستیک مربوطه را قرار داده و سپس مبادرت به بستن درب جعبه تقسیم کرد .
  8. هنگام عبور مستقیم کابل از تقسیم ، می بایست از درون جعبه تقسیم عبور داده شود .
  9. چنانچه مسیر سیم کشی از روی حفاظ ها و نرده های فلزی انجام می شود ، در صورت وجود دیوار مناسب می توان جعبه تقسیم را روی دیوار نصب کرده در غیر این صورت میتوان جعبه تقسیم را روی نرده یا حفاظ و مشابه آن در نقطه ای مناسب نصب نمود .

برگردان پستی
برای اینکه سیم کشی جدید ، انجام نوسازی ،‌رفع تداخل خطوط شبکه هوایی و تقویت شبکه کابل نیاز به برگردان پستی داشته باشد این عمل با هماهنگی واگذاری خطوط و براساس فرم مربوطه انجام      می گیرد .

منظور از برگردان این است که خطوط یک یا چند مشترک یک پست پر بر روی پستهای مجاور که دارای اتصالی خالی می باشند سیم کشی گردد که این کار باعث پست پر دارای اتصالی خالی گردد .

اگر برگردان در داخل یک کافو و بین دو پست همان کافو باشد بنام برگردان پستی نامیده می شود . و اگر پستی از کافویی با پستی دیگر از کافوی دیگر برگردان شود بنام برگردان کافو به کافو نامیده     می شود و کلیه برگردان ها با هماهنگی واگذاری خطوط مرکز انجام می گردد .

جهت برگردان پستی نیاز است فرم مربوطه پر شده و به واگذاری خطوط گزارش شود ،‌که شماره تلفن برگردان شده ، مشخصات فنی قدیم و جدید و علت برگردان در آن قید گردد .

رانژه بندی کافو
هنگام اختصاص بوخت بایستی مناسب ترین مرکزی توسط واگذاری خطوط انتخاب گردد ، بطوری که کوتاه ترین مسیر رانژه انتخاب شده و از عبور رانژه در عرض ترمینال کافو خودداری گردد .

هنگام نوسازی رانژه کافو ضمن رعایت اصول گرفته شده و هماهنگی با واحد واگذاری خطوط مبادرت به رانژه بندی گردیده و هرگونه تغییر احتمالی و تصحیح مسیر رانژه کتباً به واگذاری خطوط ارسال شود.

1- عبور سیم در کافو بایستی از داخل قلابهای طرفین انجام گرفته و رانژه طوری کشیده شود که خیلی سفت یا شل نباشد .

2- برای یک نواختی در کافو سیم های رانژه دارای دو رنگ سفید و مشکی می باشند که سفید سیم A و مشکی سیم B بسته می شود .

3- پیچ های ترمینال دارای دو واشر می باشد که سیم رانژه حتماً بایستی بین دو واشر قرار گرفته به علاوه روی هم نیز قرار نگیرد تا باعث قطعی سیم رانژه نشود .

در مورد رانژه کافوهای جدید 2700 زوجی که دارای 6 ردیف ترمینال 25 زوجی بوده و بر روی دو درب و هر درب سه ردیف ترمینال نصب شده به جهت جلوگیری از ازدحام رانژه در قلاب ها و آسیب رسیدن به آنها مطابق نمونه ذیل بهتر است رانژه شود ،‌رانژه ترمینال های 1 و 2 از سمت آنها وارد شوند و رانژه های ترمینال های ردیف 5 و 6 از سمت راست و ترمینالهای 3 و 4 از وسط تغذیه شوند .

4- کلیه رانژه های عبور عرضی (از ترمینالهای سمت چپ به سمت راست ) و غیره استاندارد کوتاه (سفت) دو تکه – خارج از مسیر قلاب ها – بلندتر از مقدار معمولی (شل) را جمع و از مسیر اصلی رانژه می نماییم و چنانچه نیاز به تعویض بوخت داشت با ذکر علت و هماهنگی خطوط مورد اشتباه را رفع می نماییم و مرکزیهای خالی در لیست واگذاری چنانچه در کافو دارای سیم رانژه باشد جمع آوری گردد .

ترمینه کردن پست

در پست ها بایستی کابل طوری روکش برداری شود که حداقل 15 – 10 سانتی متر سیم داخل پست در دسترس باشد ، البته پست های قدیمی (قورباغه ای ) از حدود 2 سانتی متر داخل پست روکش برداری شود و در پست های کتابی جدید حدود 15 سانتی متر از داخل پست روکش کابل برداشته شود .

  1. جهت جلوگیری از بهم ریختگی داخل پست حتی المقدور با آرایش مناسب ، کابلها و سیم ها طوری باشد که فضای داخل پست بهم ریخته نباشد .
  2. در پیچ ترمینال داخل پست دو واشر قرار دارد که سیم بایستی بین دو واشر قرار گیرد و کافیست یک دور پیچانده شود به طوری که سیم ها روی هم قرار نگیرند در غیر این صورت باعث قطعی سیم می شود .
  3. جهت جلوگیری از القاء جریانات ناخواسته بر روی مشترکین ، می بایست سیم زمین کابل ها و مهار سیم های هوایی از ورودی مشترک تا پست تداوم داشته و در پست در محل اتصال زمین محکم بسته شود .
  4. پس از هر بار مراجعه به پست و انجام کار بایستی درب پست را کاملاً محکم نموده و ضایعات کابل ریخته شده پای پست را جمع آوری نمود .

نحوه اجرای آلارم های دستگاه

  1.  EM.LIGHT : در صورت قطع برق شهر رله به حالت وصل قرار خواهد گرفت . در این حالت ولتاژ باتری در دو سر ترمینال E.LIGHT قرار گیرد ( در پلانت 2000A ) . در رکهای 500A در دو سر ترمینال EM.LIGHT یک کنتاکت دو سر آزاد قرار داده می شود .
  2. COM.POINT RLS : اتصال مشترک رله های آلارم ها .
  3. REC.OFF : در صورت قطع خروجی هر کدام از رکتی ها فایرها ، رله REC.OFF وصل          می شود.
  4. REC.FALL ک در صورت خرابی دستگاه  آلارم مربوطه ارسال می گردد . این عمل توسط اجرای O.V در خروجی با یک دقیقه تأخیر اعلام می شود که به صورت نمایش ERR.12 در LCD ، روشن شدن LED و فرستادن آلارم می باشد .
  5. FAN FALL : خرابی فن بصورت ارسال آلارم ،روشن شدن LED و نمایش ERR.6 در LCD مشخص می گردد . برای تست عملکرد FAN FALL بعد از روشن شدن فن ، فیوز فن را قطع کنید، بعد از 40 ثانیه آلارم ارسال گردیده و در صورت وصل مجدد فیوز فن بعد از 30 ثانیه آلارم قطع        می گردد .
  6. O.V : اگر ولتاژ خروجی یک دستگاه بیشتر از 58  V باشد ،دستگاه مربوطه اعلام O.V خواهد نمود. برای تست عملکرد O.V سلکتور برد RS11A را در وضعیت INITIAL قرار داده و کلید INITIAL بالای رک را در حالت ON قرار دهید . در اینصورت اگر کلیدهای بار وصل باشد دستگاه اعلام O.V خواهد نمود .
  7. LOW BATT : مابین خروجی مثبت رک و خروجی کلید MCCB باتری ، ولتاژ کمتر از 46V و بیشتر از 43V اعمال کنید . آلارم LOW BATT عمل کرده و در صورتیکه ولتاژ فوق به بالاتر از 47V برسد این آلارم قطع میشود . جهت تنظیم محدوده عملکرد LOW BATT از پتانسیومتر P2 روی کارت RS11A استفاده نمائید .
  8. LOW BATT.TRIP : مطابق بند 7 عمل نموده ، ولتاژ را به کمتر از 43V برسانید تا LOW BATT.TRIP  عمل کند . در صورتیکه ولتاژ فوق به بالاتر از 45V برسد ، این آلارم قطع می شود . جهت تنظیم محدوده عملکرد LOW BATT.TRIP از پتانسیومتر P1 روی کارت RS11A استفاده نمائید .
  9. AC FALL : در صورت قطع یا کاهش AC ورودی یکی از دستگاهها AC FALL بصورت ارسال آلارم و خاموش شدن LED زرد مشخص می گردد ، چنانچه خروجی دستگاه مربوطه به باتری وصل باشد AC FALL بصورت نمایش ERR.10 در LCD خواهد بود .
  10. REC.ON : در صورت روشن بودن هر کدام از دستگاه ها این  آلارم ارسال می گردد .
  11. G.F>2 : این  آلارم در PLANT 1000A,PLANT 2000A  وجود دارد و در صورتی که دو دستگاه یا بیشتر دچار اشکال شوند این آلارم ارسال می گردد .
  12. BATT. FUSE FALL : در سیستم درصورت سوختن فیوزهای باتری در داخل تابلو باتری این آلارم بر روی ترمینال راه دور ارسال می شود .

ERROR های دستگاه :

ERROR 1  : میکرو کنترل در حال SELF TEST .

ERROR 2  : دستگاه در حال عملیات .

ERROR 3  : WATCH DOG RESET .

ERROR 4  :اشکال در ارتباط بین میکروکنترل دستگاهها که توسط خود دستگاه اصلاح می شود .

ERROR 5  :تایمر دستگاه MASTER ( با آدرس AUS 01 ) از کار افتاده است .

ERROR 6  : فن هوا دهی ندارد .

ERROR 7  :دستورات غیر مجاز به برنامه میکروکنترل داده شده است .

ERROR 8  :نشاندهنده SLAVE بودن دستگاه .

ERROR 9  :سنسور نشان دهنده دمای باتری ( در این دستگاه ها وجود ندارد ) .

ERROR 10  : قطع و یا خارج از رنج بودن AC ورودی .

ERROR 11  :از طرف دستگاه MASTER برای دیگر دستگاهها فرمان قطع صادر شده است .

ERROR 12  : یکسو کننده دستگاه خراب است .

 

عیب یابی دستگاه :

عیب

رفع عیب

1- کلید AC ورودی وصل باشد اما دستگاه روشن نشود.

 

 

2- اگر پس از وصل کلید AC ورودی در حالیکه کلید ON/OFF جلوی دستگاه به حالت OFF است ، در خروجی دستگاه ولتاژ ظاهر می شود.

 

3- دستگاه پس از روشن شدن اعلام OV نموده و خاموش می شود .

 

 

 

 

4- ولتاژ خروجی رک خارج از محدوده 53.5V است در حالیکه سلکتور تغییر حالتهای شارژ در وضعیت AUTO قرار دارد .

 

 

5- جریان خروجی دستگاه قبل از رسیدن به 125V محدود ( Limit ) می شود .

 

6- تغییر حالت در عنوانهای نمایش داده شده توسط LCD و مقادیر این عنوانها صورت نمی گیرد .

 

باید سه فاز ورودی و مسیر اتصالات ورودی تا دستگاه را چک کنید .

 

کلید ON/OFF خراب است .

 

 

 

ابتدا دستگاه را توسط کلید AC ورودی خاموش کنید سپس کلید initial داخل رک را به حالت OFF قرار داده مجدداً دستگاه را توسط کلید AC ورودی روشن کنید . در صورتیکه عیب رفع نشد ، کارت PS430 تعویض گردد .

 

وارد برنامه دستگاه شده و کنترل کنید که در قسمت B-Art وضعیت FLOAT انتخاب شده است چنانچه وضعیت دیگری در برنامه باشد آن را به FLOAT تغییر دهید .

 

وارد برنامه شده و در قسمت MA,Einst1. را به مقدار 100 pr قرار دهید .

 

کلیدهای A , B را از یکی از گوشه ها کاملاً فشار دهید تا اتصال کلید برقرار گردد .

 

 

 

عیب

رفع عیب

 

7- برنهای خروجی – و + گرم می شوند .

 

 

8- یکی از LED های روی پانل روشن نمی شود .

 

 

 

9- برنامه دچار اخلال شده با فشار دادن دکمه B مقادیر عنوانها ظاهر نمی شود و به اشتباه قسمتی از برنامه توسط LCD نشان داده می شود .

 

10- تسهیم جریان دستگاه با دستگاههای دیگر انجام نمی گیرد .

 

11- دستگاه در حالت initial داخل رک قرار گرفته و با وصل کلید بار عمل OV را انجام نمی دهد .

 

12- فن عمل نمی کند و در LCD عبارت ERROR 6 نمایش داده شده و آلارم Fan Fial توسط رله مربوطه اعلام می شود .

 

 

 

 

 

پیچ های مربوطه را به اندازه کافی ( تا تخت شدن واشر فنری ) محکم کنید .

 

وارد برنامه شده و در قسمت Test ، Self Test را انجام دهید . درصورت روشن نشدن LED مربوطه ، کارت PS440 باید تعویض شود .

 

به صفحه 59 کاتالوگ قسمت ( توجه ) مراجعه نمائید .

 

 

 

اتصال بین 11 ا زکانکتور پانل جلو دستگاه را با پین های مشابه در دستگاههای دیگر چک کنید .

 

کارت RPS11A تعویض شود .

 

 

فن ، فیوز مربوطه ، اتصالات کانکتور فن را چک کنید .

 

 

 

 

نظرات0
برای ارسال دیدگاه وارد حساب کاربری خود شوید.

ورود به حساب کاربریایجاد حساب کاربری